Een welkome verandering voor preeklezers
Het lezen van een preek is in gereformeerde kerken geen bijzonder fenomeen. Wanneer er geen predikant beschikbaar is, om wat voor reden ook, is de regel dat de zondagse eredienst gewoon doorgaat. In mijn jeugd was twee keer naar de kerk normaal en wanneer dominee Francke ziek was of een keer vrij, werd er een preek gelezen, vaak door broeder Huisman. Deze broeder was leraar op de technische school en kon een preek met een duidelijke en warme stem uitstekend vertolken. Hij zocht van te voren waarschijnlijk in de kast in de kerkenraadskamer uit de serie ‘Waarheid en Recht’ een mooie preek en bereidde dat ongetwijfeld thuis voor. Of broeder Huisman ooit een handboek had geraadpleegd, ik denk het niet. De toenmalige kerkgangers luisterden in de voormalige synagoge van Hoogeveen echter graag naar hem.
Nog steeds worden er preken ‘gelezen’, zoals dat heet. Zelf heb ik het door de jaren heen ook regelmatig mogen doen en naar mijn idee ben ik er inmiddels aardig in bedreven. Maar nu ik het Handboek preeklezers heb gelezen van Paulien Vervoorn, werd ik hier en daar toch wel geconfronteerd met puntjes die beter zouden kunnen. Waarom was dit handboek er niet eerder? Preeklezers en tegenwoordig gelukkig ook preekleesters, hebben het tot op heden zelf moeten uitzoeken. Als preeklezer ben je echt aangewezen op eigen onderzoek en het gewoon maar uitproberen. Paulien Vervoorn heeft daar nu op een prettige manier verandering in gebracht. Met het door haar samengestelde handboek is freewheelen dus echt niet meer nodig.
Preken aanpassen
Het handboek van Vervoorn, verschenen in de serie ‘Werken in de kerk’ is overzichtelijk, heeft een duidelijke indeling en is in een heldere en bondige stijl geschreven. De verschillende hoofdstukken sluiten af met leestips en reflectievragen. Vooral die laatste vond ik goed geformuleerd. Vaak hebben dit soort vragen een nogal behoorlijk ‘man bijt hond’-gehalte, maar Vervoorn zet echt aan tot nadenken over je keuzes en manier van woorden geven aan een preek van een ander. In deel 2 van haar boekje, “Hoeveel mag je aanpassen?” geeft ze daar ook uitgebreid aandacht aan. Zelf heb ik niet echt de behoefte om een preek op allerlei punten aan te passen, je mag best respect hebben voor alle studie en werk dat schrijver van de preek erin gestoken heeft. Toen preken van de New-Yorkse predikant Tim Keller werden vertaald in het Nederlands, maakte ik daar graag gebruik van. Soms moest ik de context duiden of hier en daar een zin aanpassen, maar daar bleef het bij. De laatste jaren heb ik regelmatig gebruik gemaakt van preken van de Londense predikant Samuël Wells, ook dan moest ik her en der wel wat aanpassen, maar zo summier mogelijk. Vervoorn geeft hierin duidelijke tips en gebruikt daarbij ook duidelijke voorbeelden, hoe je met eigen woorden, toch respectvol naar de maker, een min of meer eigen preek kunt houden. Duidelijke uitleg en tips geeft Vervoorn ook over het in elkaar zetten van een liturgie. Wanneer je bij een preek geen liturgie voorhanden hebt, is mijn ervaring dat een muziekteam of een liturg dat graag voor je doet.
Nuttige tips
Handboek Preeklezers geeft een helder en compleet overzicht van alles wat er komt kijken als je een preek ‘moet lezen’. Preeklezers (m/v) zou ik aanraden om dit boekje samen te bespreken en wanneer mogelijk dat te doen met je predikant. Er staan tips in voor feedback maar ook voor feedforward (vooraf mee laten kijken). Ook kerkenraden kunnen met dit handboek hun voordeel doen. Geef het cadeau aan je preeklezers, maar lees het ook zelf, zodat je de preeklezers tips kunt geven. Bijvoorbeeld; we willen graag dat jullie een serie over een bepaald onderwerp uitzoeken. Zeker voor een vacante gemeente kan dat relevant zijn. Ook zouden kerkenraden na het lezen tot ontdekking kunnen komen dat er best gemeenteleden zijn, die zelf ook eens een preek zouden kunnen lezen, houden of maken.
Voor zover ik weet zijn tegenwoordig strakke regels met betrekking tot preeklezen verdwenen in oude notulenboeken. In de Amsterdamse Oosterparkkerk gold lang de regel dat er alleen maar preken van in leven zijnde predikanten mochten worden gelezen. Broeder van Driel, zijn naam zij overigens met ere genoemd, las preken van prof. K. Schilder en voegde hier en daar ook nog een paragraaf toe. Het was goed bedoeld, maar schoot toch wel zijn doel voorbij; er was geen touw meer aan vast te knopen. Een andere broeder vond dat hij gebeden niet moest uitschrijven, dominee deed dat immers ook niet, totdat hij midden in het Onze Vader bleef steken. Hadden ze toen in die tijd maar een handboek preeklezen gehad. Jaren later las een preeklezer trouwens een preek van Augustinus.
Zonder preek
Handboek Preeklezers is dus een nuttig en leerzaam boekje. Het is mooi uitgegeven, maar de wijze van inbinden vond ik irritant, lastig bij het omslaan van de bladzijden en ook niet goed open te houden. Het formaat had wat mij betreft wel wat groter gemogen, zodat er ook meer ruimte voor bijschrijven ontstaat. De vraag naar goed leesbare preken is met dit werkje voor een gedeelte opgelost, want Vervoorn geeft op haar website flink wat tips. Veel dominees hanteren echter een preekschets, schrijven niet alles letterlijk uit en daar heb je als preeklezer niet genoeg aan, terwijl je wel graag eens zo’n preek zou lezen. Maar wie weet kan AI in de toekomst hier de preeklezer dienen.
Tot slot nog een persoonlijke tip: je hoeft niet perse elke zondag een preek te houden. In veel gemeentes zijn uitstekende musici die graag een aanbiddingsdienst, of wat voor naam je er ook aan geeft, in elkaar zetten. Wanneer je liederen afwisselt met passende bijbelgedeeltes of korte meditatieve teksten, kan een dienst ook zeer stichtend zijn.
Gepubliceerd in het mei nummer van het Magazine ONDERWEG. N.a.v. Paulien Vervoorn, Handboek preeklezers – Geloofwaardig preken met de woorden van een ander (Buijten & Schipperheijn, 2025)
PS
In het vijde nummer van het Maandblad Voor de Nederlandse Gereformeerde Kerken, staan nog veel meer intressante artikelen. Schroom niet om de website te bezoeken en eventueel een abonnement te nemen. En… het vernieuwde ONDERWEG heeft nu een rubriek waarin een preek is afgedrukt. Het zijn goed leesbare preken en je kunt ze dus ook gebruiken in een ‘leesdienst’.
Hallo, bedankt voor uw reactie. Ik ben druk bezig met de verhuizing terug naar mijn oorspronkelijke huis in Middelburg, en de ruimte daar is te klein voor de piano. Bovendien zou mijn man het niet prettig vinden als ik de piano zou verkopen, en vanwege mijn gezondheidsproblemen (ik ben slechthorend), doe ik dit ter nagedachtenis aan mijn overleden echtgenoot Richard Joshua.
Tot op heden bleef het stil natuurlijk, maar wat een gehaaide manier om een kerk op deze manier op te lichten. ‘Mevrouw Joshua’ heeft in al haar mails zelfs een keurige profielfoto, maar die zal ongetwijfeld ergens van het wereldwijde web zijn geplukt. Mocht u haar herkennen, laat het mij weten. De bedoeling is hoogst waarschijnlijk om de kerk alvast een bedrag over te laten maken voor het vervoer en dat je er daarna niets meer van hoort. Je stuurt je mail naar honderden adressen en hoopt dat er hier en daar iemand instinkt. Met onze hoofd muziek OPK zaten we rond tafel voor een spelletje en al gauw had hij de prijs van de baby-vleugel achterhaald, Nieuwprijs bijna € 30.000. En ook google geeft snel antwoord op de vraag wat de verhuiskosten zijn. “Indicatie internationale kosten: Voor internationaal transport van piano’s/vleugels over een afstand van honderden kilometers (zoals Berlijn – Nederland) moet rekening worden gehouden met tarieven die kunnen oplopen van €970 tot meer dan €3.000+.”
Inmiddels was Diemen-Zuid veranderd in een sprookjeslandschap. Begin vorige week maakten Coos en ik een prachtige sneeuwwandeling. Zelden was Diemen-Zuid zo mooi! Helaas, een week later ligt er hier en daar nog een hoopje wit. Dooi heeft inmiddels alweer toegeslagen. Wat mij betreft had het nog weken mogen duren en was ik ondanks alle gesnotter en gehoest lekker gaan ronddwalen in een witte wereld. Het gerochel weerhield me er al een aantal dagen van om het ‘Proficiat’ een vervolg te geven. Ook een fikse klus voor de ChristenUnie gooide roet in het eten. Voor de aanstaande gemeenteraadsverkiezingen moeten eerstdaags de lijsten worden ingeleverd. Ons zeer gewaarde kamerlid Don Ceder (inwoner van Zuidoost) adviseerde om deze keer ook mee te doen in alle stadsdelen. Dat levert uiteindelijk meer stemmen op voor de gemeenteraad en helpt het onze dappere lijstrekker Tim Kuijsten. Maar we we hebben het wel geweten. Mirjam (voorzitter CU-Amsterdam) en ik zijn uren en uren bezig geweest om dit voor elkaar te krijgen. De Kiesraad heeft gelukkig een computerprogramma voor deze actie ontwikkeld, maar deze is voor de computerleek al bijna niet te installeren. Toen we het uiteindelijk voor elkaar hadden gekregen voor de gemeenteraad, moesten we aan de slag voor de stadsdeelcommissies. Dat betekende; programma verwijderen en o wee als daar iets mis ging en dan het hele programma weer opnieuw downloaden. Vervolgens gegevens invoeren, programma weer verwijderen en dan op naar de volgende downloadsessie. Nou Don, je wordt bedankt!
Diezelfde Don, liep zich uit de naad voor zijn herverkiezing op 29 november afgelopen jaar. Dag in dag uit was hij in touw om kiezers in Amsterdam-Zuidoost te mobiliseren. Zo ging hij op zaterdagavond nog eens een ronde maken langs heel veel, vaak internationale, kerken in Zuidoost, om een CU poster met zijn gezicht erop, aan een lantaarnpaal vast te maken. Mede door zijn inzet bleef de derde zetel voor de CU in de Tweede Kamer behouden. Don Ceder, je bent een held!
In april overleed paus Franciscus, 88 jaar oud. Een sympathieke jezuïet en toen we in Duisland waren, heb ik nog het condoleanceregister getekend. Op 9 mei, tweeënhalve week na het overlijden van paus Franciscus had de Rooms Katholieke kerk al een opvolger, het ‘habemus papam’ klonk vanaf het balkon van de Sint-Pietersbasiliek. Paus Leo XIV deed zijn intrede met alle poespas van dien. Als gereformeerde jongen heb ik natuurlijk geleerd mij verre te houden van een kerk waar een ‘paapse mis’ door de Heidelbergse Catechismus wordt betiteld als vervloekte afgoderij… Maar ondertussen verlang ik naar een wereld waarin de zogenaamde machthebbers (denk hierbij aan de despoten in China, Rusland en de VS) in hun handelen zouden lijken op Paus Leo. Rustig, soms streng, maar met wijsheid en vriendelijkheid reageren op grote problemen in de huidige wereld en daarbij omzien naar de verdrukten, de armen en minderheden, zij die vermorzeld worden door de belangen van multimiljonairs en dictators. Maar ook op kerkelijk gebied verlang ik soms stiekem wel eens naar een hele wijze paus, die alle gereformeerden, van links tot rechts met een (buitenaards) gezag tot de orde roept in allerlei kerkelijke conflictjes. Een paus die alle volgelingen van de Weg achter zich verenigt, van Ger Gem tot PKN en van CGK en DGK tot en met wat voor GK ook.
Om toch nog even op het kerkelijk erf te blijven, er gebeurde in december op dat vlak iets bijzonders. Een maandblad dat jarenlang binnen onze kerken verscheen over allerlei geloofszaken had geen toekomst meer, zo concludeerde de redactie, bestuur en de vertegenwoordiging van de leden. Een bijzonder kerkelijk tijdschrift dreigde daarmee te verdwijnen; het blad “Onderweg” was een fusie van “De Reformatie” en “Opbouw”. De laatste twee waren gerenommeerde bladen voor binnen en buitenverbanders. De fusie van deze twee bladen hielp er ook aan mee dat de GKv en de NGK hun jarenlange gescheiden optrekken achter zich lieten. ‘Onderweg’ trok echter steeds minder lezers en de gemiddelde leeftijd van het lezerspubliek lag inmiddels ver boven de zestig. Maar op 11 december j.l. presenteerden twee jonge theologen in de TUU een doorstart. Onderweg 2.0 zal binnenkort op de deurmat liggen en we zijn benieuwd wat Louren Blijdorp en Marinus de Jong gebrouwen hebben!
Op RTL-Z kwam ik een documentaire tegen over dementie. “Will You Get Dementia?”, de Britse arts Claire Taylor gaat daarin op zoek samen met wetenschappers naar dementie, risico’s en preventie van deze aandoening. Aan tafel bij een onderzoeker laat deze haar voelen wat het verschil is in gewicht van hersenen van een gezond iemand en het gewicht van hersenen die zijn aangetast door dementie, ze schrikt ervan. Deze documentaire is een aaneenschakeling van opmerkelijke ontdekkingen en het leert de kijker ook hoe je kunt anticiperen op deze ziekte. Dementie is een verzamelnaam voor meer dan 50 verschillende ziektes en nog steeds worden nieuwe facetten ontdekt. De documentaire is nog te zien op Videoland.
“Oma, is dat jouw probleemsok?” Kleinzoon Teun zag het goed, mijn vrouw was bezig met het breien van een zwarte sok. Weken heeft ze er over gedaan over een paar zwarte sokken, die nu gelukkig af zijn. De ‘opdracht’ kwam van een vriendin van een schoonzus. De vriendin doet allerlei crowdfundingsactiviteiten voor een school in Zuid-Afrika. Ze bakt koek en zet breiers en breisters aan tot het breien van sokken voor de jongens van die school. Specifieke opdracht; ze moeten zwart zijn. Voor mijn vrouw was het, denk ik, de eerste maar ook de laatste keer. Zwarte sokken breien is geen doen. Zeker wanneer het ’s avonds donker wordt zie je niet meer wat je moet doen. Een forse mijnwerkerslamp was misschien een goede oplossing geweest. Alle lof voor Coos. De volgende keer toch maar weer een paar mooie kerstsokken.
In 2025 hebben we genoten van verschillende prachtige concerten. Mozart, Beethoven, Schubert en Verdi kwamen voorbij bij het Nederlands Philharmonisch en het Nederlands Kamerorkest. Maar ook genoten we van Daniël Lohues en een prachtig concert in het Zuid-Franse Banon in de Eglise boven in het dorp. Twee concerten licht ik er uit. Als Oosterparkkerk deden we mee met het festival ‘The Spirit’. Overal in Amsterdam gingen kerkdeuren open voor musici, dansers en toneelspelers. In de OPK trad de gelegenheidsformatie THUIS op. Muziek vanuit alle werelddelen, waaronder ook gospel deden het goed met de OPK-akoestiek. Het leverde mooie gesprekken en contacten op en veel bezoekers die ons kerkgebouw nog nooit van binnen hadden gezien, waren onder de indruk.
Toch spande het afgelopen jaar een verjaardagscadeau de kroon. Mijn beide dochters verrasten mij met een uitvoering van Bachs ‘Weihnachts-Oratorium’. Het Nederlands Kamerkoor onder leiding van Peter Dijkstra trad op met de ‘Akademie für Alte Musik Berlin’. Met z’n drieën gingen we naar Utrecht en maakten daar een prachtige uitvoering mee van de zes cantates die Bach componeerde voor Kerst. Indrukwekkend en zo mooi uitgevoerd. Een onvergetelijk concert en een heel bijzonder verjaardagscadeau, een schot in de roos! Waarvoor nogmaals dank dochters!
Een andere naam op mijn lijstje is Derk Sauer zie ik. Dat sluit mooi aan op Daphne Wesdorp. Wanneer er weer een stuk van hem in Het Parool stond, las ik dat vaak eerst. Boeiende verhalen schreef hij toen hij in Rusland woonde, over de politiek, maar ook over het gewone leven en zijn twee jongens die opgroeiden in Moskou en daar wortel schoten. Maar je voelde steeds vaker, eerst tussen de regels door, dat de sfeer veranderde. Totdat ze met z’n allen moesten vertrekken. Vrije pers niet meer welkom in Poetins rijk. Hij zorgde ervoor dat de gevluchte journalisten werden ondergebracht in Amsterdam en van daaruit nog steeds hun krant, 
De afgelopen jaren mocht ik wel eens een ‘preek lezen’. Wat graag haalde ik dan een hoofdstuk uit ‘Wees Niet Bang’. Wells laat in zijn uitleg van bijbelverhalen steeds weer zien hoe genadig God is en hoe diezelfde God omziet naar de verschoppelingen in deze wereld en dat de kerk daartoe ook geroepen is. Een uitdagend en bevrijdend evangelie!
Mijn verhaal zou nog veel langer kunnen zijn, maar misschien moet ik de komende week toch een deel 2 schrijven. In mijn favoriete krant stond gisteren een boeiend interview met Jezuïet Nikolaas Sintobin. Onze vorige dominee liet ons met hem kennismaken in een boeiende cursus over ‘bidden’. Het artikel eindigt prachtig. “Het nieuwe jaar aan God toevertrouwen, Sintobin vat het samen in één woord: proficiat. ‘We kennen die uitdrukking als ‘gefeliciteerd’, maar dat is niet de oorspronkelijke betekenis’, legt hij uit. ‘Het komt uit de katholieke liturgie. Als aan het einde van de eucharistie de priester met de misdienaars naar de sacristie gaat, zeggen ze tegen elkaar: proficiat. Het is een gebedswens, die betekent: moge het goed worden, moge het baten. Je hebt de communie ontvangen, de gemeenschap met de levende Heer. Moge die gemeenschap vruchten opleveren, zeggen ze tegen elkaar.”
We hadden onze fietsen mee en hebben heerlijk gefietst tussen de wijngaarden, waar de wijnstokken elke dag een beetje groener werden. Hochstadt ligt overigens op de grens van wijnbouw en tuinbouw. Richting de Rijn bedrijven waar groentes worden verbouwd, zoals nu veel asperges , ‘spargel’. Richting de heuvels van de Pfalz groeit de Riesling en ook Spätburgunder, Dornfelder en Grauburgunder. Een omgeving trouwens met veel prachtige fietspaden. In Bornheim passeerden we het opvangcentrum voor ooievaars. Eerst kwamen we daar al langs een fontein met heel veel speelse bronzen varkens, als eerbetoon aan de varkenshouderij, een bijzonder dorp. Een prachtig bord wees ons erop dat we meten oppassen voor de uitwerpselen van ‘der Storch’. De paus zou om het ‘waarschuwingsbord’ geglimlacht hebben, denk ik.
Een paar dagen later waren we in Speyer en liepen daar langs de Dom. De grootste Romaanse kerk ter wereld, een prachtig en indrukwekkend gebouw. Via een zij-ingang stonden we even later bij een kaarsentafel. Ik heb maar de vrijheid genomen om het condoleanceregister te tekenen en Coos kon het niet laten om dat vast te leggen op de gevoelige plaat. Voor mij echt niet de opvolger van Petrus, maar wel een kerkleider die opkwam voor vrede en gerechtigheid. Ik hoop maar dat hij in de laatste ontmoeting met de running-mate van Trump hem heeft gewezen op wat er echt moet gebeuren in deze wereld; bruggen bouwen, geen muren.
Zo nu en dan beluister ik de podcast van het Nederlands Dagblad; ‘
Afgelopen week draaide in onze dorpsbioscoop een bijzondere film. Met z’n vijven gingen we naar de film ‘Conclave’. Jaren terug had ik al eens de bestseller van Robert Harris gelezen. Een uitermate spannend en boeiend boek. Voor wie van de roomse liturgie houdt is het een zeer onderhoudende film en met alle intriges erbij is het interessant en spannend. Er gebeurt van alles, maar uiteindelijk loopt het toch net weer anders dan je gedacht had. Heel mooi is aan het eind een toespraak van outsider kardinaal Benitez tegen een kardinaal die zichzelf uiterst geschikt vindt om de nieuwe paus te worden: “Wat weet jij van oorlog? Ik heb in Kaboel de rijen met doden en gewonden gezien, christenen en moslims. Als je zegt dat we moeten vechten, waar denk je dat we tegen vechten? Waar je tegen vecht is hier, in je hart, in elk van ons. We moeten niet toegeven aan haat, als we spreken van ‘kanten’, in plaats van te spreken voor elke man en vrouw. We lijken alleen maar bezig met onszelf, met Rome, met deze verkiezingen, met macht, maar deze dingen zijn niet de kerk. De kerk is niet de traditie. De kerk is niet het verleden. De kerk is wat we nu gaan doen.” Toen ik dat hoorde moest ik weer denken aan mijn blog. “De kerk is niet de traditie. De kerk is niet het verleden. De kerk is wat we nu gaan doen.” Wat een prachtige uitspraak. De kerk is een verzameling zondige en gebrekkige mensen, maar al die mensen mogen wel samen het lichaam van Christus vormen. Juist in zo’n kerk horen hoeren en tollenaars thuis, homo’s en lesbiennes, bajesklanten en verslaafden. In zo’n kerk voeren ook zusters het woord en staat de deur voor iedereen open.
Eén van de waarschijnlijk blijvende ergernissen, ook in 2025, is wel de kerkelijke verdeeldheid. Gelukkig kwamen er in 2024 twee heel kleine gereformeerde kerkgenootschappen weer bij elkaar. De DGK en de GKN, beide afsplitsingen van de voormalige GKv. In beide zit gelukkig een G. Maar uiteindelijk, en dat klinkt misschien negatief, blijft het gerommel in de marge. Waarom zijn er geen acties, ook vanuit deze twee kleine kerkgenootschappen, om zich te voegen bij de NGK of de HHK of de CGK? En waarom is het streven om een samengaan van NGK en CGK inmiddels volledig van de baan? Waarom sluiten we ons toch steeds op in ons eigen gelijk? Het samengaan van GKv en NGK was immers een mooie stap op weg…. Natuurlijk zie ik alle tegenwerpingen al voor me, maar de gemiddelde leden van deze kerken hebben vaak geen idee wat nu echt de verschillen zijn.
Eén van de grootste ergernissen het afgelopen jaar is het verschijnsel de ‘fatbike’. Amsterdam is er werkelijk van vergeven. Rijden we hier achter de Boekweitdonk af, naar het Reigerpad dan suizen ze je van links voor je neus langs of het niks is. Ook richting het fietspad langs de Weespertrekvaart of de Gooiseweg, ze trekken zich niets aan van andere fietspadgebruikers. Vaak met een donkere hoodie over hun hoofd en gemiddeld al snel boven de 30, terroriseren ze de rest van de fietspadbevolking. Op andere momenten scheuren jonge gasten, nog geen vijftien, liefst met z’n tweeën op zo’n gevaarte, alle stoplichten negerend, al slingerend door het verkeer. In het begin denk je nog, leven en laten leven. Maar ik schrik, ben afgeleid en krijg de neiging om tegen ze te gaan schreeuwen.
Wat heb ik genoten van de prachtige tv-serie van de drie Belgische mannen die wandelen door Nederland. Eerder al waren dwars door België gewandeld naar Maastricht om daar het Pieterpad te volgen. Het leverde prachtige tv op. Het wandelen nog lang niet moe, togen ze opnieuw op pad, nu namen ze vanuit Noord-Friesland het Diagonaalpad. Het levert het soort televisie op, waar je op kunt herkauwen. Prachtige beelden van gebieden in Nederland waarvan je niet wist dat het er was. Aanvoerder Arnout Hauben treedt de mensen die ze tegenkomen op zo’n eerlijke manier tegemoet, dat er in de meeste gevallen mooie, soms zelfs diepzinnige gesprekken ontstaan. Niks gekunsteld, maar leerzaam. Niks polariserend, maar verbindend.
Eigenlijk best wel geinig om van een afgelopen jaar het agenda nog eens door te bladeren. Ikzelf zet er niet alleen maar mijn afspraken in, maar ook verjaardagen, sterfdata en regelmatig noteer ik bijzondere gebeurtenissen. Soms neem ik die over in een volgend agenda, om daar op de betreffende datum toch nog een keer bij stil staan. Eén van de vervelendste dingen was wel het verstopt raken van de afvoer. De eerste keer hadden we kleinzoon Teun te logeren en het was zondag. Dus toch maar een nooddienst gebeld. Gelukkig konden die de verstopping min of meer verhelpen. Helaas hebben ze toen zitten knoeien met de hangende wc-pot.
Een andere ingrijpende gebeurtenis is het aanstaande vertrek van onze dominee. Na nog geen zes jaar gaat Marinus de OPK verlaten. Het is zoals het is en we snappen zijn overwegingen. Zijn werk aan de Theologische Universiteit Utrecht zal vast tot zegen van de kerken zijn. Het is dan wel geen ergernis of irritatie, maar het voelt wel als verdriet. Tijdens de coronaperiode was Marinus de trekker van online diensten, eerst vanuit zijn studeerkamer en later vanuit in kerkzaal in verbouwing. Zijn stimulans om ons meer te laten leiden door het kerkelijk jaar en ook liturgische gebruiken die in de loop van de geschiedenis verdwenen zijn weer te herintroduceren, ik hoop dat we het voortzetten. Het maakt ons meer kerk. Een paar maanden geleden vierden we een zondag geen Heilig Avondmaal. Een broeder reageerde met: “Het voelt als een halve kerkdienst.”
Op de laatste veiling van ‘de Eland’ was een hele partij Friese en Groningse staartklokken te koop. ‘Collectie Bouwens’ stond er in de catalogus. Helaas zijn deze klokken tegenwoordig niets meer waard. Voor tussen de honderd en vijfhonderd euro gingen tientallen prachtig oude uurwerken onder de hamer. Waar ze eertijds zo maar duizenden guldens kosten, is er nu totaal geen interesse meer. Het zijn tijdaanduiders met allemaal hun eigen specifieke geschiedenis. Hele generaties hielden ze bij de tijd en ze kunnen nog eeuwen mee. Toch een ergernis dat daar zo weinig oog voor is. Gelukkig zijn er hier en daar nog liefhebbers, geen digitaal gedoe, maar gewoon het gewicht hijsen.
Een behoorlijke ergernis was het terugverhuizen van onze opk-zuster Roos. Eigenaar ‘firma A.’ te Schiphol, liet het er flink bij zitten. Een lijst van bijna 30 nog te verrichten verbeteringen was zo gemaakt. Het kostte heel veel energie om toch zo veel mogelijk voor elkaar te krijgen. Op een zeker moment wilde men zelfs geen zaken meer doen met de ‘zaakwaarnemer’. Maar dat liet onze zuster niet op zich zitten. Inmiddels is er geverfd, behangen, geschrobd, gezweet en uiteindelijk verhuisd. De OPK op zijn sterkst zullen we maar denken. Maar de irritatie met betrekking tot de verhuurder was soms groot als er weer een forse mail moest worden gestuurd.
Een paar weken terug waren we een lang weekend in een dorpje midden in de ‘Deutsche Weinstraße’. Het was een prachtige zondagmiddag en voordat we gingen eten bij vrienden, maakten we een fietstocht door de uitgestrekte wijngaarden. Net buiten Essingen fietsen we opeens langs een uitgestrekte begraafplaats. De poort vertelde een duidelijk verhaal: “Juischer Friedhof Essingen / bestehend seit 1618 / Mögen die hier bestatteten für alle zeiten ungestört ruhen”. Een indrukwekkende plek, met eeuwenoude grafstenen. Her en der waren de teksten niet meer te lezen, maar het deed gelijk denken aan de grote Joodse begraafplaats in Diemen en die in Muiderberg. Tegenover het oudste gedeelte was er een nog wat nieuwer gedeelte met een groot informatiebord. In Essingen is geen Joodse gemeenschap meer. Op het bord stonden de namen van mensen die er in de jaren voor WOII er nog woonden maar stuk voor stuk werden weggevoerd of vluchtten naar het buitenland. De laatsten overleefden het, een enkeling overleefde Auschwitz en vertrok naar de VS. De grote begraafplaats was voor 30 kleine Joodse gemeenschappen; 1660 graven. Sinds 1869 is er een nieuw gedeelte waar nog 265 graven zijn. De laatste begrafenis was in 1939. Een hele gemeenschap is dus verdwenen, uitgeroeid. De beschermbrieven die de Joden kregen in 1548 van Frederik II, keurvorst van de Palts, bleken in Nazi-tijd niets meer waard. Niet alleen Duitsland laadde met het vermoorden van 6 miljoen Joden een niet te bevatten schuld op zich. Ook andere Europese landen en daar hoort ons land zeker toe, deden weinig tot niets of werkten zelfs mee met een misdadig antisemitisch regiem en zijn dus medeschuldig.