Mentaal struikelen

Op de dag dat de UvA, na ruim 80 jaar, excuses maakte voor het ontslag van Joods personeel in de Tweede Wereldoorlog, presenteerde Rogier Schravendeel zijn 23e boek over Joods Oost-Amsterdam.[1] Rogier Schravendeel heeft het tot zijn levenstaak gemaakt om van alle straten in Oost waar bij het uitbreken van de Tweede Wereld Oorlog veel Joden woonden, de bewoners van die straten te portretteren. Voor de derde keer vond zo’n presentatie plaats in de Oosterparkkerk en deze keer kwamen er zo’n 110 buurtbewoners op af. Rogier had bij bewoners van de Andreas Bonnstraat een formulier in de bus gedaan, zij konden aanspraak maken op een gratis exemplaar.[2] Het werd een boeiende avond.
Vooraf mocht ik de aanwezigen welkom heten in ons prachtige kerkgebouw. Kon ik gelijk de bezoekers er op wijzen dat op 1 september j.l. bij nummer 3 van het Oosterpark vijf ‘Stolpersteine’ waren gelegd.[3] De kerk is nummer 4, dus het zijn onze naaste buren, aan de andere kant van de Tweede Boerhavestraat. Helaas was de aankondiging van de gemeente Amsterdam onopgemerkt gebleven, anders was er vast een afvaardiging van de OPK bij geweest.
Familie Presser woonden met hun schoonvader op 2-hoog. De huidige bewoner heeft zich ingezet om de struikelstenen geplaatst te krijgen. Een traject waar drie jaar overheen is gegaan. De Pressers waren een gewoon Nederlands gezin, met een Joodse achtergrond. Geen idee of het Jood-zijn een belangrijke rol in hun leven speelde. Misschien was het alleen de kippensoep op vrijdagavond en niet werken op zaterdag. We weten het niet. Gelukkig zijn er inmiddels websites waar informatie is te vinden over bijna alle weggevoerde Joodse Amsterdammers. Over familie Presser/Stodel is een artikel te vinden op ‘namen en nummers’[4] Zo krijg je een beetje een beeld van wat er zich afspeelde. Er is een advertentie in het Joods Weekblad terug te vinden, 16 oktober 1942. Jacob Presser en W. Bed maken reclame voor rugzakken. Hoe cynisch, Joden kregen oproepen in de brievenbus om zich te melden voor vertrek uit Amsterdam. Daarbij was een lijst met zaken die ze mee mochten nemen, een stevige rugzak kwam daarbij van pas natuurlijk. In het archief van de Joodse Raad is de kaart nog te vinden van familie Presser. Schoonvader Stodel werd in november 1942 vermoord in Auschwitz en zijn schoonfamilie werd in mei 1943 vermoord in Sobibor.

Fragment kaart van voor WOII

Rogier hield een uitgebreide presentatie over de buurt rond de Andreas Bonnstraat en sloot af met honderden foto’s van Joodse Amsterdammers die hij heeft kunnen achterhalen. Het werd doodstil…

Joris Luyendijk die voor het 23e deel een voorwoord schreef vertelde hoe het voelt als ‘fantoompijn’, dat uit zijn buurt ongeveer de helft van de bewoners verdween. Voor een aantal zijn struikelstenen  gelegd, zoals nu bij Oosterpark 3. Maar als voor alle verdwenen Joodse bewoners van bijvoorbeeld de Tweede Boerhaavestraat er een struikelsteen zou liggen, dan zou het trottoir geel kleuren. Misschien geen gek idee, opperde Luyendijk, om dat te doen. Als voorbeeld voor alle andere straten in Amsterdam-Oost waar zoveel Joodse bewoners verdwenen. Hij eindige zijn korte toespraak met: “Sta op tegen antisemitisme!” Zijn voorwoord in het boek van Rogier Schravendeel draagt als titel: “Hoe doe je dat eigenlijk, mentaal struikelen, iedere dag opnieuw?” Met dank aan Joris, ontleende ik er de titel van deze blog aan.

[1] In november ’25 schreef ik een blog over Schravendeels boek over de Tweede Boerhaavestraat (https://www.roelwimmenhove.nl/2025/11/27/tweede-boerhaavestraat/)

[2] Rogier Schravendeel bekostigt dit allemaal vanuit zijn eigen portemonnee, hij biedt het de betreffende straat aan.

[3] Ze staan nog niet op de kaart, maar je kunt wel zien waar her en der de struikelstenen liggen (https://stolpersteine-amsterdam.com/)

[4] https://www.namenennummers.nl/name/28415/jacob-stodel

Harm – 14 september – 2016 – 2026

Een paar weken terug was ik in Leiden met broer en schoonzus uit Capelle. Omdat vrouwlief op vakantie was met een vriendin, gingen wij onder het motto “alleen is maar alleen”, samen op museumbezoek. In Leiden kun je immers te kust en te keur. Bovenaan mijn lijstje stond het ‘Japanmuseum SieboldHuis’, omdat we voor de zomer met onze leesclub uitgebreid hadden stilgestaan bij “De zwevende wereld” van Annejet van der Zijl. Een boeiend boek over Philipp Franz von Siebold en zijn dochter Oine Kusumoto. In het statige pand aan het Rapenburg is een uitgebreide verzameling te vinden van wat Von Siebold ooit heeft meegenomen na zijn verbanning van het eilandje Deshima in de jaren twintig van de 19e eeuw. Vooral de prachtige netsukes zijn een lust voor het oog. Maar mooier en indrukwekkender, vond ik de fototentoonstelling ‘Tokyo Tokyo’ van Richard Koek. Een uitgebreide fotorapportage van het leven in deze immense wereldstad. In Siebolds tijd heette Tokio nog Edo en vanuit Nagasaki moest hij ruim 1000 km reizen om daar te komen. Het waren prachtige foto’s en regelmatig stond ik bij een foto en gingen mijn gedachten naar Harm, wat zou het mooi zijn geweest om deze ervaring te delen met hem. Zijn laatste vakantie in 2016 was naar Japan en hij kwam ook terug met prachtige foto’s  en verhalen over “het land van de rijzende zon”. De indrukwekkende serie van fotograaf Koek had hij vast heel gaaf gevonden.

Op die momenten. zoals in dat SieboldHuis, slaat het gemis opeens toe. Het zijn van die momenten dat je het niet verwacht… Zoals afgelopen week; op tv volgde ik de begrafenis van de Noorse koning Harald. Een indrukwekkende optocht van paleis naar kathedraal en toen alle hoogwaardigheidsbekleders eenmaal in de kerk zaten,  werd er gelezen uit de Bijbel, psalm 121. De eerste verzen van deze psalm staan op de grafsteen van Harm. Allerlei gedachten dwarrelden door mijn hoofd, het ziekenhuis, de open kist in onze woonkamer en de bijeenkomst in de Westerkerk, van alles kwam voorbij. Psalm 121 is een lied van pelgrims, vol van hoop op weg naar het huis van God in Jeruzalem. Maar vandaag is het voor ons ook een lied vol van hoop op weerzien. Toen aan het einde van die ingetogen Lutherse dienst, met als thema ‘liefde’ een gospelkoor “Abide with me” ging zingen, kon ik het niet meer droog houden.

Vandaag staan we stil bij het leven en overlijden van Harm. Bliepjes, een knuffel, een arm om je heen, we ontkomen er niet aan. Zondagavond hebben we met Harms vrienden een herdenking gehouden bij restaurant ‘Waterkant’. Aan de overkant de boom aan de Nassaukade, waar we later op de avond een moment van stilte hebben gehouden en een kaarsje gebrand. Het was een mooi samenzijn, verhalen over tien jaar waarin levens van Harms vrienden verder zijn gegaan. Velen van hen zijn inmiddels papa en mama en ook hun levens gingen  verder met mooie en soms ook lastige dagen. We hebben het leven gevierd en heel veel verhalen over Harm gedeeld. Sommige van zijn vrienden zijn nog steeds festivalgangers en Harm zou ongetwijfeld aanstaande vrijdag zich gemeld hebben op het festivalterrein van ‘Into The Woods’ om lampjes op te hangen. Met de kinderen zullen we die dag ‘Harm-dag’ houden en nog een keer het glas heffen. Tien jaar, ‘een rottig lustrum’, appte een lieve oud-collega. Ze heeft gelijk, je wilt het niet, maar het dringt zich aan ons op. Gelukkig is daar nog steeds het ‘Kyrie Eleison’ en psalm 121 was ook vandaag op Zorgvlied duidelijk leesbaar.

‘Waterkant’

“Hier, in dit schemerige licht, verschijnen de doden: leraren, collega’s, de kinderen van vrienden, tantes, ooms, moeder, vader, de componisten van wie ik de muziek hoor, de psalmdichters van wie ik de woorden citeer, de filosofen van wie ik teksten las, de timmerlui die de huizen maakten waarin ik leef.  Overal om me heen zijn de sporen en herinneringen van de doden. Wij leven te midden van de doden, totdat wij ons bij hen voegen.”
Uit Klaagzang voor een zoon (Lament for a Son) van Nicholas Wolterstorff. Mede-organisator vriend Kornelis kon het gisteren niet laten, klom op een bank en vroeg om stilte. Hij citeerde bovenstaande tekst in het Engels uit dit bijzondere boekje! 

NASCHRIFT:
Prachtig hoe op de site www.vooraltijdharm.nl ook nu weer verschillende reacties verschijnen!

50 jaar geleden – Piet, Lies en Johan – In Memoriam

Ze leerden elkaar kennen op een “Rijnreis” van de Gereformeerde Reis Vereniging. Een reis met een dramatisch einde. Het was vrijdag 7 augustus 1964 en de groep GRV-ers was met de “Ahoy” op de terugvaart naar Nederland. Bij een keermanoeuvre op de Rijn in de buurt van Düsseldorf ging het fout, de vakantieboot kwam in aanvaring met een Duitse tanker en 16 jongelui sloegen overboord. Twee jongens overleefden het niet. Onze zus Lies kwam thuis met een hersenschudding. Dat was niet het enige wat ze van deze reis overhield. Niet veel later meldde de toen 19-jarige Piet Lijnema uit Hoogkerk zich bij ons thuis aan de Langedijk in Hollandscheveld. Hij was die GRV reis verliefd geworden op onze roodharige oudste zus. Joviaal en van totaal ander hout gesneden dan de Wimmenhove-mannen en ongetwijfeld kwam hij Lies haar 21e verjaardag in september met een grote bos bloemen opvrolijken. Piet werkte in Hoogkerk bij zijn vader in de zaak. Het bedrijf was gespecialiseerd in hengelsportartikelen, ze maakten zelf vishengels en ook dobbers in alle kleuren en maten.
Na verkering en verloving trouwden ze twee jaar na de Rijnreis, en gingen in Hoogkerk wonen, niet zover van de ‘Hengelsportartikelen Joh. Lijnema en Zn.’ Toen ik na de zomer van 1969 in de stad Groningen naar het Gereformeerd Lyceum ging, mocht ik wel eens komen logeren en oppassen op Johan en Roel, Lies was een beetje als een tweede moeder. We verschilden 13 jaar in leeftijd.
Aan het begin van de jaren 70 pakten zich echter donkere wolken samen boven het familiebedrijf. Het zelf produceren kon niet meer uit vanwege concurrentie uit het Verre Oosten. Uiteindelijk ging het bedrijf failliet en moesten Piet en Lies hun huis verkopen en ging Piet aan de slag als vertegenwoordiger bij een van de toeleveranciers van het ter ziele gegane bedrijfje in Hoogkerk. Ze verhuisden naar Heemse bij Hardenberg en kwamen daardoor dus wel weer dichter bij Hollandscheveld wonen. Piet was bijna alle dagen bij de weg, want hij had regio Oost, dat liep van Delfzijl tot Maastricht. Firma Wetzlar was gevestigd aan de Prinsengracht in Amsterdam, niet zo ver van de Noorderkerk. Ik mocht een keer mee in een zomervakantie toen Piet daar heen moest. Onderweg allerlei verhalen natuurlijk. Rijden in Amsterdam had hij geleerd door één van eerste keren dat hij daar kwam, achter een taxi aan te rijden. Een onvergetelijke dag werd het. Firma Wetzlar was een importfirma en in de oude pakhuizen lag werkelijk van alles opgestapeld, van rieten matten tot olifantstanden. Tussen de middag gingen we samen eten bij het naastgelegen en nog steeds bestaande pannenkoekenrestaurant. In Heemse bouwden zus en zwager een nieuw sociaal leven op. Lies werd leidster van een meisjesvereniging en een nieuwe vriendenkring ontstond. De kinderen gingen er naar de lagere school.

Op dinsdag 20 juli 1976 reden Piet en Lies rond etenstijd met hun vier kinderen naar huis. Het was zomervakantie en Lies en de kinderen waren mee geweest naar Hoogkerk, terwijl Piet bij verschillende hengelsportzaken langs ging. Lies was met haar kinderen in de Kerkstraat nog op bezoek bij haar oude buurvrouw. Op de provinciale weg bij Slagharen ging het mis, een bezoeker van het Ponypark ging de file inhalen. Nooit is duidelijk geworden waarom hij dat deed. Waarschijnlijk hebben er voor Piet nog auto’s gereden en zag hij pas op het laatste moment de tegenligger, te laat. De auto’s boorden zich in elkaar, met dodelijke gevolgen. De klap moet verschrikkelijk zijn geweest. Piet en de oudste, Johan bijna negen jaar, overleden ter plekke en Lies werd nog overgebracht naar het ziekenhuis in Zwolle waar ze in de loop van de avond overleed. De veroorzaker van het ongeluk en zijn vriendin overleefden het ook niet en ook één van hun kinderen vond de dood bij dit verschrikkelijke ongeval. De Telegraaf meldde later onder andere het volgende: “De enige die zo goed als ongedeerd uit de wrakstukken kon worden gehaald, was een baby van een jaar oud. Het kereltje, dat het gebeurde niet besefte, kraaide van plezier alsof iemand een geweldige grap had uitgehaald, toen een hulpverlener hem met tranen in de ogen in zijn armen nam.” Dat moet waarschijnlijk de jongste van Piet en Lies zijn geweest, Harry.
Wij waren die avond met de jongste drie thuis en zaten op de kamer van Henk tv te kijken, de Olympische Spelen in Montreal. Va en moe waren met oudste broer en zijn vrouw naar Leusden. Broer Fake werd die dag 28. Opeens ging de telefoon en een agent uit Hardenberg had vragen over het ongeval en moest toen wel vertellen wat er gebeurd was. Tot diep in de nacht hebben we opgezeten, de wijkouderling kwam en later kwamen ook onze ouders thuis. Ze waren in Zwolle, wat ik mij herinner, nog naar het ziekenhuis geweest.

Er brak in onze familie een onwerkelijke tijd aan, van alles moest geregeld natuurlijk. En dingen verliepen zoals dingen gingen vijftig jaar geleden. Maar nog steeds is het een verhaal van gemis en verdriet, ook mee doordat er drie kinderen wees waren geworden. Nu het precies vijftig jaar geleden is, vond ik de tijd rijp om er ook maar eens een blog aan te wijden. Lies zou vandaag 82 zijn geweest en Piet zou afgelopen februari 81 zijn geworden. Johan zou komende 1 augustus, 59 zijn geworden. Soms vraag je je af hoe het zal zijn als we elkaar weer ontmoeten, want ooit komt die dag….

Luberon mijmeringen

Net voor Oppedette

Een paar dagen terug werden we ’s morgens gewekt door het gezang van de wielewaal. Het deed ons allebei herinneren aan het liedje dat we de leerden op de lagere school:
“Kom mee naar buiten allemaal. Dan zoeken wij de wielewaal / En horen wij die muzikant / Dan is zomer weer in ’t land / Dudeljo klinkt zijn lied / Dudeljo en anders niet.”
Coos heeft de app MERLIN op haar telefoon gedownload en inmiddels hebben we ruim twintig zangvogels gespot. De zwartkop, de nachtegaal, de mus, de gekraagde roodstaart, de koekoek en de vink, maar ook de hop en het puttertje, de groenling en de boomklever… Vrijwel allemaal vogels die we in Diemen niet meer te horen krijgen. Zeker, we horen wel eens een merel, maar de huismus is blijkbaar toch vertrokken naar Frankrijk. Al fietsend spotten we regelmatig roofvogels, de sperwer en ook de buizerd. Kraaien en Vlaamse gaaien zijn hier legio. Dat laatste misschien omdat er ook veel Belgen genieten van de rust in de Luberon. Onze vakantieburen komen uit het Vlaamse Waregem, we kunnen ons dus verstaanbaar maken in onze gemeenschappelijke taal. En het treft extra dat Hans ook vloeiend Frans beheerst. Dat is echt een groot voordeel van onze zuiderburen, ondanks de separatistische neigingen van sommigen in de Vlaamse regering.

Simiane la Rotonde van de ‘essental oils’

Op één van onze eerste vakantieavonden werden we door madame Sylvie, de verhuurster van ons vakantiehuisje, uitgenodigd voor een glas rosé met een knabbeltje. En omdat Hans vloeiend beide talen beheerst is het wonderlijk hoe opeens barrières verdwijnen en we zelfs van hart tot hart kunnen spreken. Niet alleen het feit dat Sylvie haar villaatje te koop heeft staan (kijk maar eens op de site van de makelaar), maar ook het christelijke geloof en het hiernamaals kwamen ter sprake. Verwikkelingen met kinderen, het komt ook hier en in België voor. “Elk huis heeft zijn kruis”, concludeerde Hans’ vrouw Hilde in het plat Vlaams en dat moest natuurlijk weer vertaald. ‘Chaque maison a sa croix’. Mij schoot Daniël Lohues te binnen die zong het in mijn moedertaal zo: “Elk mens die hef zich ‘m kruus te dragen / Opzich bennen die kruuzen precies eben groot / ’t Verschil is de iene hef der iene van piepschoem / En de ander die hef ‘m van lood… “

St. Martin de Castillion, ‘école primaire’ in aanbouw

Dit is niet onze eerste keer in de Luberon. Via de Auvergne, waar we heerlijke vakanties hadden bij “l’Hirondelle” van Rolf en Heleen, zakten we steeds verder af naar het zuiden. Uiteindelijk zijn we beide wel een beetje verliefd geworden op het prachtige glooiende landschap van de Luberon. De rust, de prachtige uitzichten en de afwisseling in kleuren, dat is in woorden haast niet weer te geven. Als we bij St. Martin de Castillion het weggetje naar de ‘stiltecamping’ opreden, draaiden we de ramen open om de geur van de lavendel op te snuiven. Een paar jaar later waren een paar lavendelvelden opeens knalgeel en geurden naar kerrie, jazeker; het kerriekruid had zijn intrede gedaan! Later ontdekten we bij Simiane-la-Rotonde dat er opeens hele velden lichtpaars waren gekleurd. Misschien iets om een etherische olie van te maken? We kwamen er niet achter. Maar donderdagmiddag waren we op onze fietstocht ook wel aan het kijken naar een nieuw vakantieadres, we raken immers verslingerd aan de Luberon. Tussen St. Martin en Viens hadden een bord zien staan, een bed met een dakje erboven. We neusden daarom even rond. De eigenaresse van de gîte dacht dat we waarschijnlijk ‘claret’ bedoelden, toen we er naar vroegen. Uiteindelijk wist de nieuwe Belgische eigenaar van de Proxy het definitieve antwoord, Jean werd erbij geroepen en samen bekeken ze mijn foto. Het werd ‘Salvia Sclarea’ (de Latijnse naam , in het Nederlands zegt Wikipedia: scharlei. En jawel, men maakt er etherische olie van.

sauge claret

Viens is een oud dorp, daar kan Diemen, al viert het 800-jarig bestaan, niet aan tippen. Als voor het jaar 1000 komt de naam Viens voor, maar al eeuwen daarvoor woonden hier mensen in een dorp. Vandaag de dag heeft het bijna 700 inwoners, een café-restaurant, een pizzeria, een ‘afbakker’ en ook een kleine supermarkt. Vakantiegangers worden met open armen ontvangen. Helaas staan er hier in de omgeving ook veel huizen met dichte luiken, ze zien er verlaten uit. Toch is er hier nog een school, net als in St. Martin de Castillion. In dat laatste dorp bouwen ze zelfs een hypermoderne nieuwe lagere school, met muren van strobalen. Toch weten de mensen hier ook van oorlog, geen dorp zonder een standbeeld of een herinneringsplaquette. En regelmatig vliegen er straaljagers over, om te oefenen. Het wereldnieuws stopt niet aan de grenzen van de Luberon. Op de voorpagina van ‘La Provence’ stond gisteren een grote foto van Trump met een verhaal over al zijn leugens. De afgelopen weken nuttigden we ons ontbijt lekker in het zonnetje, vers geperste jus, koffie en heerlijk brood. Daarna luisterden we via het www naar ‘Eerst Dit’ en werden daardoor regelmatig met beide benen op de grond gezet. Er is niets nieuws onder de zon.

‘Le Bleuet’ in Banon

Vakantie, het blijft toch een apart fenomeen. Mooi dat het kan, en ’s morgens roept Coos;” Weer een mooie dag!” Even helemaal los van de dagelijkse beslommeringen, gewoon een boek pakken om lekker in de schaduw te lezen. Sinterklaas gaf mij de laatste keer het boek ‘Anderen’ cadeau. Anderen is een klein dorp in Drenthe en was begin jaren vijftig onderwerp van onderzoek door twee Amerikaanse antropologen. Tussendoor las ik van Annejet van der Zijl ‘De Zwevende Hemel’ uit. Bleek dat ook in dat boek de antropologie een rol speelt. Zowel Annejet van der Zijl als Emiel Hakkenes stuitten op Ruth Benedict. Beide boeken schetsen overigens een beeld van Amerika dat al veel Trumpiaanse kenmerken in zich heeft.
Op aanbeveling van oudste dochter had ik twee boeken van de Spaanse schrijver Jesus Carrasco meegenomen uit de biep. Prachtig geschreven, verhalen om te herkauwen en te overpeinzen. Maar ik begon met Pieter Waterdrinker; ‘Celine’, over de verschrikkingen van de oorlog tegen Oekraïne. Ook al een boek dat je naar de keel grijpt. Bij al het gemijmer besef ik dat het lezen van een boek dat je pakt, net zoveel waard is als ver weg op vakantie gaan. Dat is misschien ook wel de reden dat in Banon, ongeveer 20 kilometer van Viens (met een duidelijke s op het eind), de mooiste boekhandel van de hele Provence staat! Helaas geen boeken in onze taal, maar wat is nou mooier om je te verlustigen in al die prachtige boeken. Ik zag ‘L’Araba du Futur’ staan, alle delen in één band… Om te watertanden, 125 euro! Frankrijk is een eldorado voor strips en graphic novels.

Een welkome verandering voor preeklezers

Het lezen van een preek is in gereformeerde kerken geen bijzonder fenomeen. Wanneer er geen predikant beschikbaar is, om wat voor reden ook, is de regel dat de zondagse eredienst gewoon doorgaat. In mijn jeugd was twee keer naar de kerk normaal en wanneer dominee Francke ziek was of een keer vrij, werd er een preek gelezen, vaak door broeder Huisman. Deze broeder was leraar op de technische school en kon een preek met een duidelijke en warme stem uitstekend vertolken. Hij zocht van te voren waarschijnlijk in de kast in de kerkenraadskamer uit de serie ‘Waarheid en Recht’ een mooie preek en bereidde dat ongetwijfeld thuis voor. Of broeder Huisman ooit een handboek had geraadpleegd, ik denk het niet. De toenmalige kerkgangers luisterden in de voormalige synagoge van Hoogeveen echter graag naar hem.
Nog steeds worden er preken ‘gelezen’, zoals dat heet. Zelf heb ik het door de jaren heen ook regelmatig mogen doen en naar mijn idee ben ik er inmiddels aardig in bedreven. Maar nu ik het Handboek preeklezers heb gelezen van Paulien Vervoorn, werd ik hier en daar toch wel geconfronteerd met puntjes die beter zouden kunnen. Waarom was dit handboek er niet eerder? Preeklezers en tegenwoordig gelukkig ook preekleesters, hebben het tot op heden zelf moeten uitzoeken. Als preeklezer ben je echt aangewezen op eigen onderzoek en het gewoon maar uitproberen. Paulien Vervoorn heeft daar nu op een prettige manier verandering in gebracht. Met het door haar samengestelde handboek is freewheelen dus echt niet meer nodig.

Preken aanpassen
Het handboek van Vervoorn, verschenen in de serie ‘Werken in de kerk’ is overzichtelijk, heeft een duidelijke indeling en is in een heldere en bondige stijl geschreven. De verschillende hoofdstukken sluiten af met leestips en reflectievragen. Vooral die laatste vond ik goed geformuleerd. Vaak hebben dit soort vragen een nogal behoorlijk ‘man bijt hond’-gehalte, maar Vervoorn zet echt aan tot nadenken over je keuzes en manier van woorden geven aan een preek van een ander. In deel 2 van haar boekje, “Hoeveel mag je aanpassen?” geeft ze daar ook uitgebreid aandacht aan. Zelf heb ik niet echt de behoefte om een preek op allerlei punten aan te passen, je mag best respect hebben voor alle studie en werk dat schrijver van de preek erin gestoken heeft. Toen preken van de New-Yorkse predikant Tim Keller werden vertaald in het Nederlands, maakte ik daar graag gebruik van. Soms moest ik de context duiden of hier en daar een zin aanpassen, maar daar bleef het bij. De laatste jaren heb ik regelmatig gebruik gemaakt van preken van de Londense predikant Samuël Wells, ook dan moest ik her en der wel wat aanpassen, maar zo summier mogelijk. Vervoorn geeft hierin duidelijke tips en gebruikt daarbij ook duidelijke voorbeelden, hoe je met eigen woorden, toch respectvol naar de maker, een min of meer eigen preek kunt houden. Duidelijke uitleg en tips geeft Vervoorn ook over het in elkaar zetten van een liturgie. Wanneer je bij een preek geen liturgie voorhanden hebt, is mijn ervaring dat een muziekteam of een liturg dat graag voor je doet.

Nuttige tips
Handboek Preeklezers  geeft een helder en compleet overzicht van alles wat er komt kijken als je een preek ‘moet lezen’. Preeklezers (m/v) zou ik aanraden om dit boekje samen te bespreken en wanneer mogelijk dat te doen met je predikant. Er staan tips in voor feedback maar ook voor feedforward (vooraf mee laten kijken). Ook kerkenraden kunnen met dit handboek hun voordeel doen. Geef het cadeau aan je preeklezers, maar lees het ook zelf, zodat je de preeklezers tips kunt geven. Bijvoorbeeld; we willen graag dat jullie een serie over een bepaald onderwerp uitzoeken. Zeker voor een vacante gemeente kan dat relevant zijn. Ook zouden kerkenraden na het lezen tot ontdekking kunnen komen dat er best gemeenteleden zijn, die zelf ook eens een preek zouden kunnen lezen, houden of maken.
Voor zover ik weet zijn tegenwoordig strakke regels met betrekking tot preeklezen verdwenen in oude notulenboeken. In de Amsterdamse Oosterparkkerk gold lang de regel dat er alleen maar preken van in leven zijnde predikanten mochten worden gelezen. Broeder van Driel, zijn naam zij overigens met ere genoemd, las preken van prof. K. Schilder en voegde hier en daar ook nog een paragraaf toe. Het was goed bedoeld, maar schoot toch wel zijn doel voorbij; er was geen touw meer aan vast te knopen. Een andere broeder vond dat hij gebeden niet moest uitschrijven, dominee deed dat immers ook niet, totdat hij midden in het Onze Vader bleef steken. Hadden ze toen in die tijd maar een handboek preeklezen gehad. Jaren later las een preeklezer trouwens een preek van Augustinus.

Zonder preek
Handboek Preeklezers is dus een nuttig en leerzaam boekje. Het is mooi uitgegeven, maar de wijze van inbinden vond ik irritant, lastig bij het omslaan van de bladzijden en ook niet goed open te houden. Het formaat had wat mij betreft wel wat groter gemogen, zodat er ook meer ruimte voor bijschrijven ontstaat. De vraag naar goed leesbare preken is met dit werkje voor een gedeelte opgelost, want Vervoorn geeft op haar website flink wat tips. Veel dominees hanteren echter een preekschets, schrijven niet alles letterlijk uit en daar heb je als preeklezer niet genoeg aan, terwijl je wel graag eens zo’n preek zou lezen. Maar wie weet kan AI in de toekomst hier de preeklezer dienen.
Tot slot nog een persoonlijke tip: je hoeft niet perse elke zondag een preek te houden. In veel gemeentes zijn uitstekende musici die graag een aanbiddingsdienst, of wat voor naam je er ook aan geeft, in elkaar zetten. Wanneer je liederen afwisselt met passende bijbelgedeeltes of korte meditatieve teksten, kan een dienst ook zeer stichtend zijn.

Gepubliceerd in het mei nummer van het Magazine ONDERWEG. N.a.v. Paulien Vervoorn, Handboek preeklezers – Geloofwaardig preken met de woorden van een ander  (Buijten & Schipperheijn, 2025)

PS
In het vijde nummer van het Maandblad Voor de Nederlandse Gereformeerde Kerken, staan nog veel meer intressante artikelen. Schroom niet om de website te bezoeken en eventueel een abonnement te nemen. En… het vernieuwde ONDERWEG heeft nu een rubriek waarin een preek is afgedrukt. Het zijn goed leesbare preken en je kunt ze dus ook gebruiken in een ‘leesdienst’.

Oriana Fallaci

Soms lees je een boek en denk je, waarom heb ik dit nog niet gelezen en waarom heb ik nog nooit eerder van Oriana Fallici gehoord? We stonden voor de boekenkast van onze oudste dochter en ik keek of ik nog nieuwe aanwinsten ontdekte. Dit jaar heeft ze zich tot doel gesteld om elke week een boek te lezen en ze stopte mij de biografie over Oriana Fallici in handen, zij had hem uit. Ze klonk niet heel erg enthousiast maar ze was er van overtuigd dat haar vader het zeker boeiend zou vinden. En dat laatste had ze helemaal goed, mijn interesse voor biografieën bloeide helemaal weer op.
Oriana werd geboren in 1929 in Florence, midden in Toscane, in een arm gezin. Gelukkig heeft ze wel geïnteresseerde en intelligente ouders. In de oorlog raakt ze door haar vader betrokken bij het verzet tegen de fascisten. Na haar middelbare schooltijd gaat ze medicijnen studeren, maar al gauw beseft ze dat dat niet iets voor haar is. Ze wil schrijfster worden en kiest daarvoor het pad van de journalistiek. Ze heeft het geluk daarbij dat een oom van haar hoofdredacteur van een krant is. Als beginnend journalist trekt ze er op uit en in de VS interviewt ze allerlei mensen in de filmwereld, maar later stapt ze over naar oorlogsjournalistiek. Ze reist bijvoorbeeld naar Vietnam om de strijd tegen de communisten te verslaan. Het levert boeiende artikelen op, waarin ze de Amerikanen niet spaart. Maar ook reist ze naar Noord-Vietnam om daar de hoogste leider te interviewen. Onverschrokken trekt ze er steeds weer op uit, ze reist de hele wereld over. Steeds vaker gaat ze wereldleiders interviewen,  zoals de Dalai lama, de sjah van Perzië en later ook Ayatollah Khomeini, Willy Brandt, Moammar al-Qadhafi en Yasser Arafat. 26 interviews worden uiteindelijk gebundeld in ‘Interview met de Geschiedenis’, het ligt nu op mijn stapel te lezen boeken. Een dikke pil van bijna 600 pagina’s met intrigerende verhalen, waarbij Fallici haar eigen mening niet onder stoelen of banken steekt.

De Engelse uitgave van de biografie, met een prachtige foto op de omslag.

Er valt heel veel te vertellen over deze bijzondere vrouw, maar lezers die geïnteresseerd zijn geraakt, raad ik aan om eerst Wikipedia te raadplegen. Daar staat een duidelijk overzichtsartikel, vervolgens is er op YouTube een radioprogramma te vinden waarin historicus Wim Berkelaar uitgebreid vertelt over Fallici. Berkelaar heeft op zijn site ook een uitgebreid lezenswaardig artikel gewijd aan de interviewster. In 2015 schreef Berkelaar ook al over Fallici, een vrouw met een leeuwenhart.
Al lezend en speurend is het te betreuren dat dit soort interviews niet meer gedaan worden, niet op haar manier in ieder geval. Wat zou het intrigerend zijn  als Trump, Erdogan, Poetin of de secretaris-generaal van de NAVO, op deze manier werden ondervraagd. Al zou er maar iets van Fallici’s gedachtengoed gebruikt worden in interviewprogramma’s op TV.
Vorige week woensdag was ik samen met broeder Frank bij een HOVO-lezing in de VU. Professor Rik Peels sprak over ‘Waarheidsvinding in tijden van polarisatie en radicalisering’. Helaas kwam Fallici niet voorbij, maar wel kwam de vraag op waarom in praatprogramma’s zoveel ‘niet-kenner’ s aan het woord komen en er niet echt doorgevraagd wordt in interviews. Ik probeerde nog in te brengen, dat wanneer we masasal niet meer kijken naar dit soort tv-uitzendingen, ze vanzelf zullen verdwijnen. Helaas kreeg ik geen weerklank. Ik moest daarbij wel denken aan één van de laatste optredens van Sonja Barend op tv (bij het uitreiken van de naar haar genoemd award), toen ze zich onomwonden uitsprak over twee kibbelende politici naast haar aan tafel, en uitriep: “Wie heeft hier iets aan?” Er wordt zoveel alleen maar gekletst, zonder dat er echt iets gezegd wordt. Sonja Barend was op haar manier een beetje een Hollandse Fallici. Fallici echter geen moeite met doorvragen, zij wilde echt vertellen en ook weten wat politici en machthebbers bewoog, en ging net zo lang door, dat ze dat boven water had. Een bijzondere vrouw. Zo zie je maar, het is nooit te laat om weer iets nieuws te ontdekken.

Tot slot, ik ging op YouTube rondneuzen of er een interview te vinden was met Oriana Fallici. Kijk en luister. Het gaat om een later bekend geworden interview van Charlie Rose met Oriana Fallaci en het vond plaats op 7 december 1992. In dit gesprek bespraken ze haar roman “Inshallah”.

17 april, Kerst?

Een jaar lang schreef ik voor de EO over de dood van Harm en wat dat met ons deed.

Ik blader door mijn agenda van 2016. Al jaren bewaar ik deze boekjes en regelmatig komen ze van pas; hoe zat het ook alweer? Ergens in december van 2015 had ik weer een lege ‘Moleskine Weekly Notebook’ (links 7 dagen van de week en rechts een lege pagina voor aantekeningen) aangeschaft. De eerste actie is inmiddels een soort ritueel, voorin vermelden aan wie het agenda toebehoort. Die keer heb ik mijn kalligrafeerpen er bij gepakt en omdat de dichter Jaap Zijlstra (1933 – 2015) in december overleed, een gedicht van hem op het schutblad gezet.

Verwachting

Als de dag begint te doven
en de zon mij niet meer ziet,
als de schemering gaat komen
en ik stil wordt van verdriet,
als de nacht valt en mijn vogel
niet meer opdaagt met een lied –
na mijn duisternis Uw licht,
na mijn zwijgen Uw gedicht.

Na alles wat mijn agenda vulde in dat jaar, moet het toch haast met een vooruitziende blik zijn geweest. Vooral die laatste twee regels bleven en blijven rondzingen in mijn hoofd. De eerste maanden in 2016 stonden in het teken van mijn vertrek bij GPOWN, het was genoeg geweest en ik droomde over nieuwe kansen. De bijbelmethode ‘Levend Water’ vroeg gelukkig nog regelmatig om een voorlichtingsbijeenkomst, maar ook werkten we aan de herziening en de digitale versie ervan. Ik reed naar Scheveningen, Sliedrecht, Zegveld en zelfs naar Hollandscheveld. Op 18 februari sloot ik de deur van ‘De Wissel’ achter mij en al de volgende dag pakten we de koffer om te gaan genieten van de Canarische zon. Er daalde een weldadige rust neer, tijd voor een DWDD University van Beatrice de Graaf en een symposium over ‘Schepping en Evolutie’. Op Witte Donderdag tekende ik op dat Johan Cruijff overleed. En nog geen maand later staat in mijn agenda bij zondag 17 april in een wolk: Harm 34. “Feestje 13.00 bij PLLEK NDSM terrein”. Die avond kwamen onze buren nog op de borrel. Een avond daarvoor zaten we in het Concertgebouw bij het Nederlands Philharmonisch Orkest en waren onder de indruk van countertenor Maarten Engeltjes die gedeelten uit opera’s van Händel zong.
Het zijn gewone aantekeningen, zoals ik dat ook nu nog doe. Op de rechterpagina van week 15, een herinnering aan de start van Levend Water, iemand wilde waarschijnlijk weten wanneer dat begonnen was, 10 maart 2004. Een telefoonnummer van Victor, lid van de Russisch Orthodoxe Kerk aan de Lijnbaansgracht, ze waren op zoek naar iemand die Nederlandse les wilde geven. Onder aan de pagina nog een rijtje vragen voor de hypotheekadviseur. Gewone alledaagse zaken. Vandaag beseffen we dat het Harm zijn laatste verjaardag was, nu tien jaar geleden. De zon schijnt, net als 44 jaar geleden, weet Coos zich te herinneren. Die verjaardag bij PLLEK was gelukkig niet zo lawaaiig als de voorgaande feestjes bij hem thuis of in een disco. Vierendertig en ook Harm was inmiddels een beetje tot rust gekomen. Zijn werk bij Media Monks paste hem en hij genoot zichtbaar van de liefde. In mei zie ik in mijn agenda, nam hij Coos mee naar een Moederdagviering van de Monks in Hilversum. Meer bladzijden sla ik om en op 1 juni, de eerste dag dat ik officieel werkloos was, komt Harm langs om een koffer te halen voor zijn vakantie met Iris naar Japan. Een reis waar ze prachtige herinneringen maakten.

Mooie herinneringen die droevig stemmen. Herinneringen die als een schaduw meegaan. 2016 veranderde van kleur op 14 september, het zijn bladzijden in mijn blauwgroene agenda 2016 die ik liever oversla. Toch zijn ze niet zwart geworden en de agenda’s van de jaren erna vulden zich gewoon door. Nieuw leven werd geboren, we vierden feesten en gingen ook gewoon op vakantie, na duisternis kwam ook weer licht.
Vanmiddag ga ik naar een symposium in de VU. Geurt Henk van Kooten vertelt over zijn boek ‘Echo’s van het goede nieuws’. Een indrukwekkende verhandeling over de ontstaansgeschiedenis van de vier evangeliën.
Van Kooten is hoogleraar in Cambridge en zit op een leerstoel waar ook ooit Erasmus doceerde.  Andere theologen zullen er met hem over in discussie gaan. Ik ben benieuwd of de ‘Wijzen uit het oosten’ nog ter sprake komen. Volgens van Kooten (pg. 131) gaat het om Parthische  Magiërs die op 17 april in het jaar 6 v.Chr. de zon, de maan en vijf planeten  op één rij hadden zien staan (het teken Ram van de dierenriem). Een gebeurtenis die eens in de 3000 jaar voorkomt en volgens van Kooten kan worden gezien als de ‘Ster van Bethlehem’.
Hoezo 17 april? Vandaag, na 2032 jaar, kunnen we dus de geboorte van Jezus van Nazareth vieren.

 

Gemeenteraadsverkiezingen 2

Ik ging googelen op de zes Diemense partijen. De ene website is nog gelikter dan de andere, daar zitten heel wat uren werk in. Maar het laat ook zien dat er over nagedacht is en dat de verschillende partijen waarschijnlijk echt ook iets willen betekenen voor ons dorp. Een mooie constatering, je moet er ook niet aan denken om 35 websites te moeten raadplegen zoals in Amsterdam. Nog een paar tips voor de politici in Diemen.

Verschillende partijen willen de STADSPAS weer beschikbaar maken voor alle gepensioneerden in Diemen. De STADSPAS is een pasje waarmee je vooral in Amsterdam gebruik kunt maken van heel veel culturele voorzieningen. Jarenlang was die pas voor alle AOW-ers, maar dat werd te prijzig. Het bracht voor het oog gelijkheid met zich mee, er werd niet gekeken naar inkomens. Iedereen met AOW kon hem aanvragen. Maar aan de andere kant van A-10 is het al heel lang een inkomensafhankelijke kortingspas. Ik kon er soms gratis mee naar Artis en dan mocht kleinzoon Teun ook mee. Grote ongelijkheid dus, Diemenaren, Diemenezen werden voorgetrokken op Amsterdamse AOW-ers. Sinds vorig jarig is de gemeente Diemen de lijn van Amsterdam gaan volgen. Je krijgt een STADSPAS als je van een minimum moet rondkomen. Mij lijkt dat terecht. Ik kan best 11 of 12 euro voor een bioscoopkaartje betalen, dat hoeft niet voor 1 euro. Toch zijn er een paar partijen die er voor pleiten om dit besluit terug te draaien. Niet doen, vind ik. Niet weer gedoe tussen Amsterdam en Diemen. Besteed dat geld maar aan gerichte hulp voor mensen die nauwelijks kunnen rondkomen of besteed het aan extra’s voor het nieuw te bouwen AZC.

Nog een punt om te overwegen, sluit de voedselbank aan Landlust (vlak bij de gemeentewerf). In de eerste plaats is het een hele rare plek, echt buiten de bebouwde kom. Het lijkt wel of zoiets bewust uit het zicht moet blijven van de rest van de bewoners. Er zijn wel betere plekken te vinden. Mijn idee is dat zo’n voedselbank niet meer nodig zou moeten zijn. Het is mooi en heel betrokken wat de medewerkers van de voedselbank doen, dat is het punt niet, alle lof voor hun inzet. Wat er ook met de cliënten aan de hand is, het is bedroevend dat ze bij de voedselbank hun eten moeten halen. Is er nou echt niet iets te bedenken dat deze groep op een menswaardigere manier wordt geholpen.

Nog een laatste punt, het openbare groen zou wel meer aandacht mogen krijgen. Op heel veel plaatsen ligt het er echt onverzorgd bij. Het is te begrijpen dat de gemeente echt moet letten op zijn uitgaven, volstrekt duidelijk. Maar je ziet op veel plekken dat onderhoud te wensen overlaat. Her en daar mogen bewoners zelf een plantsoentje bijhouden, maar dat is toch echt te weing. Ik hoop maar het nieuwe college daar iets aan gaat doen.

 

 

Gemeenteraadsverkiezingen

Aanstaande woensdag hebben wij het in Diemen maar gemakkelijk. We kunnen in alle vrijheid naar de stembus en zij die mogen stemmen van de ruim 32.000 inwoners hebben de keus uit zes partijen. Zes partijen? Jazeker, zes politieke clubs zijn van mening dat zij wel de kennis en inzet hebben om Diemen op een goede manier te besturen. De grote reclameborden die de gemeente her en der heeft geplaatst hebben zelfs ruimte over! Men had er voor kunnen kiezen om van elke partij het belangrijkste item er bij te zetten. Kijken we naar onze grote buur Amsterdam, daar hebben de kiezers keus uit 35 partijen, dat is simpelweg niet meer te overzien toch!
Zo zie je opeens de grote voordelen van een kleine gemeente, duidelijk en overzichtelijk en tot op heden ook nog betaalbaar ook. Weinig Diemenaren kijken wat dat betreft bepaald niet met jaloerse blik naar het grote Amsterdam. Waar de inwoners van ons dorp wel de borst voor vooruit steken, is het feit dat Diemen dit jaar het 800 jarig “bestaan” viert en Amsterdam vorig jaar nog maar de 750 aantikte. Schaalvergroting, gemeentelijke herindeling, wat de gemeente Diemen betreft, niet doen. Hooguit wat uitruilen met Ouderamstel, maar daar houden we het dan maar bij.

Toch is het nog best lastig kiezen aanstaande woensdag. De meeste partijen willen meer woningen natuurlijk, maar dat is best lastig. Voor meer bouwen heb je ruimte nodig, maar dat is er niet meer, of we moeten het Diemerbos of de Diemerpolder gaan volbouwen. Maar helaas, daar krijgen we de handen niet voor op elkaar. Maar plannen voor optoppen, doorstromen van bewoners die te groot wonen, je komt ze niet echt tegen. Veel ambities, maar te weinig concreet.

Wat ik ook mis in de partijprogramma’s is een herinvoering van hondenbelasting. Afgelopen zaterdag wilde een PvdA mevrouw op de politieke markt er wel over in discussie. Zij beweerde dat het toezicht op zo’n maatregel teveel zou kosten. Maar een beter milieu is niet gediend met steeds meer honden. Een katten/poezenbelasting zou ook een goed idee zijn. Deze huisdieren zorgen er onder andere voor dat veel tuinvogels Diemen mijden en ook dat is niet goed voor een natuurlijk evenwicht. Tegenwoordig zijn er genoeg technische middelen om dat te controleren. En wat betreft controle, dan moet die huisdierenbelasting maar omhoog.

Ook heb ik nergens een pleit kunnen vinden voor de afschaffing van de scanauto. Voor wie het fenomeen niet kent, deze auto rijdt de hele dag door Diemen om kentekens van auto’s te scannen en dan registreert de computer of er parkeergeld is betaald. Elke menselijke maat is in deze manier van werken verdwenen. Vorig jaar overkwam het mij op een zaterdagmorgen. Vanwege een druk programma en een flinke regenbui, voor één keer met de auto naar de groenteman op het Diemerplein. Omdat ik anders altijd met de fiets ging, was ik vergeten de parkeerapp aan te zetten, nog net geen kwartiertje geparkeerd. Achteraf kwam de rekening, ruim 80 euro. Dan gaat er dus iets mis. De chauffeur van die auto kan ik niets kwalijk nemen, de computer ook niet, maar wel de politici die hier voor hebben gestemd. Veel burgers zitten niet te wachten op steeds meer digitalisering. DigiD vinden veel mensen lastig, maar zonder kun je geen afspraak maken bij gezondheidscentrum, gemeentehuis… Nummertjes trekken wordt ook steeds ingewikkelder, waar is de aardige mevrouw of meneer achter een balie?

Te mooi om waar te zijn

Op een avond dat we druk bezig waren met voor de zoveelste keer het OSV te downloaden, zag ik een kort mailtje voorbij komen, op het kerkadres van de OPK, met een geweldig aanbod. “Hallo, Hoe gaat het vandaag? Ik wil graag de Yamaha babyvleugel van mijn overleden echtgenoot schenken aan een gepassioneerde instrumentenliefhebber, school of kerk. Laat me alstublieft weten of u de vleugel wilt aannemen of iemand kent die er voor kan zorgen. Met vriendelijke groet, Elizabeth Joshua”. De volgende dag gereageerd; interessant aanbod, ik geef het door aan de verantwoordelijke personen hiervoor. ‘Mevrouw Joshua’ antwoorde al vrij snel: “Hartelijk bedankt voor de melding! Ik zie ernaar uit om van u te horen.”
Ondertussen werd op de door mij doorgestuurde mail gereageerd, “Kennen we haar?” En onze dominee kreeg al gelijk een ‘Nigeriaanse prins’ gevoel. Maar goed je weet het nooit en dus toch maar een volgende mail gestuurd om te kijken wat er zou gebeuren. En jazeker, toen werd het echt een mooi verhaal. ‘Mevrouw Joshua’ kwam weer op de lijn en nu met een uitgebreide mail, met zelfs een viertal foto’s. Leest u zelf maar.
Hallo, bedankt voor uw reactie. Ik ben druk bezig met de verhuizing terug naar mijn oorspronkelijke huis in Middelburg, en de ruimte daar is te klein voor de piano. Bovendien zou mijn man het niet prettig vinden als ik de piano zou verkopen, en vanwege mijn gezondheidsproblemen (ik ben slechthorend), doe ik dit ter nagedachtenis aan mijn overleden echtgenoot Richard Joshua.
De Yamaha GC1 babyvleugel is nog in zeer goede staat. De afmetingen zijn 151 cm bij 146 cm. De piano is vorig jaar, vlak voor zijn overlijden, voor het laatst gestemd. Ze is slechts 3 jaar oud en verkeert in onberispelijke conditie.
De piano staat momenteel opgeslagen in Berlijn bij mijn transportbedrijf, dat ook mijn andere spullen naar Middelburg verhuist. Ze leveren overal en kunnen de piano zeker bezorgen waar u hem wilt hebben. De transportkosten zijn echter voor rekening van de ontvanger. In de bijlage vindt u een foto van de piano. Ik zie uw reactie met belangstelling tegemoet.  Met vriendelijke groet, Elizabeth Joshua

Ook deze mail doorgestuurd, maar het verhaal werd dus wel steeds fraaier. Hoe bedenk je het?!  De Nigeriaanse prins’ optie werd steeds groter. Ondertussen had de voorzitter van de beheers commissie het verhaal maar eens voorgelegd aan ChatGPT. “Ja — dit is een zeer bekende tekst, of beter gezegd: een klassiek voorbeeld van een online oplichtingsverhaal, vooral bij advertenties voor piano’s, vleugels en andere dure instrumenten.” We rekenden ons al niet meer rijk en ook op de vraag hoe deze ‘Mevrouw Joshua’ er bij kwam onze Oosterparkkerk in Amsterdam zo’n genereus aanbod te doen, kwam geen antwoord. Daarom nog één keer een visje uitgegooid
“Mevrouw Joshua,  Naar aanleiding van uw verleidelijke aanbod het volgende:
1. We kunnen de vleugel zoals op de foto te zien is, zeker een plaats geven in onze kerk.
2. U hebt nog niet geantwoord op de vraag waarom onze kerk de gelukkige is. Zijn wij de enige kerk die u heeft benaderd?
3. Heeft u een naam en adres van de verhuizer in Berlijn, zodat we een en ander kunnen kortsluiten?  ”

Tot op heden bleef het stil natuurlijk, maar wat een gehaaide manier om een kerk op deze manier op te lichten. ‘Mevrouw Joshua’ heeft in al haar mails zelfs een keurige profielfoto, maar die zal ongetwijfeld ergens van het wereldwijde web zijn geplukt. Mocht u haar herkennen, laat het mij weten. De bedoeling is hoogst waarschijnlijk om de kerk alvast een bedrag over te laten maken voor het vervoer en dat je er daarna niets meer van hoort. Je stuurt je mail naar honderden adressen en hoopt dat er hier en daar iemand instinkt. Met onze hoofd muziek OPK zaten we rond tafel voor een spelletje en al gauw had hij de prijs van de baby-vleugel achterhaald, Nieuwprijs bijna € 30.000. En ook google geeft snel antwoord op de vraag wat de verhuiskosten zijn.  “Indicatie internationale kosten: Voor internationaal transport van piano’s/vleugels over een afstand van honderden kilometers (zoals Berlijn – Nederland) moet rekening worden gehouden met tarieven die kunnen oplopen van €970 tot meer dan €3.000+.”
Een lucratieve oplichterspraktijk dus, al reageren er maar een paar. Inmiddels heb ik het verhaal toch maar doorgegeven aan de Fraudehelpdesk. Wie weet kunnen zij er iets mee. Wees dus gewaarschuwd, de verleiding is groot. De gehaaide boef of boeven maken gebruik van prachtige verhalen, waar je zo maar in zou trappen.

NB   Mocht iemand een baby-vleugel over hebben, dan houdt de OPK zich overigens aanbevolen.