Mentaal struikelen
Op de dag dat de UvA, na ruim 80 jaar, excuses maakte voor het ontslag van Joods personeel in de Tweede Wereldoorlog, presenteerde Rogier Schravendeel zijn 23e boek over Joods Oost-Amsterdam.[1] Rogier Schravendeel heeft het tot zijn levenstaak gemaakt om van alle straten in Oost waar bij het uitbreken van de Tweede Wereld Oorlog veel Joden woonden, de bewoners van die straten te portretteren. Voor de derde keer vond zo’n presentatie plaats in de Oosterparkkerk en deze keer kwamen er zo’n 110 buurtbewoners op af. Rogier had bij bewoners van de Andreas Bonnstraat een formulier in de bus gedaan, zij konden aanspraak maken op een gratis exemplaar.[2] Het werd een boeiende avond.
Vooraf mocht ik de aanwezigen welkom heten in ons prachtige kerkgebouw. Kon ik gelijk de bezoekers er op wijzen dat op 1 september j.l. bij nummer 3 van het Oosterpark vijf ‘Stolpersteine’ waren gelegd.[3] De kerk is nummer 4, dus het zijn onze naaste buren, aan de andere kant van de Tweede Boerhavestraat. Helaas was de aankondiging van de gemeente Amsterdam onopgemerkt gebleven, anders was er vast een afvaardiging van de OPK bij geweest.
Familie Presser woonden met hun schoonvader op 2-hoog. De huidige bewoner heeft zich ingezet om de struikelstenen geplaatst te krijgen. Een traject waar drie jaar overheen is gegaan. De Pressers waren een gewoon Nederlands gezin, met een Joodse achtergrond. Geen idee of het Jood-zijn een belangrijke rol in hun leven speelde. Misschien was het alleen de kippensoep op vrijdagavond en niet werken op zaterdag. We weten het niet. Gelukkig zijn er inmiddels websites waar informatie is te vinden over bijna alle weggevoerde Joodse Amsterdammers. Over familie Presser/Stodel is een artikel te vinden op ‘namen en nummers’[4] Zo krijg je een beetje een beeld van wat er zich afspeelde. 
Er is een advertentie in het Joods Weekblad terug te vinden, 16 oktober 1942. Jacob Presser en W. Bed maken reclame voor rugzakken. Hoe cynisch, Joden kregen oproepen in de brievenbus om zich te melden voor vertrek uit Amsterdam. Daarbij was een lijst met zaken die ze mee mochten nemen, een stevige rugzak kwam daarbij van pas natuurlijk. In het archief van de Joodse Raad is de kaart nog te vinden van familie Presser. Schoonvader Stodel werd in november 1942 vermoord in Auschwitz en zijn schoonfamilie werd in mei 1943 vermoord in Sobibor.
Rogier hield een uitgebreide presentatie over de buurt rond de Andreas Bonnstraat en sloot af met honderden foto’s van Joodse Amsterdammers die hij heeft kunnen achterhalen. Het werd doodstil…
Joris Luyendijk die voor het 23e deel een voorwoord schreef vertelde hoe het voelt als ‘fantoompijn’, dat uit zijn buurt ongeveer de helft van de bewoners verdween. Voor een aantal zijn struikelstenen gelegd, zoals nu bij Oosterpark 3. Maar als voor alle verdwenen Joodse bewoners van bijvoorbeeld de Tweede Boerhaavestraat er een struikelsteen zou liggen, dan zou het trottoir geel kleuren. Misschien geen gek idee, opperde Luyendijk, om dat te doen. Als voorbeeld voor alle andere straten in Amsterdam-Oost waar zoveel Joodse bewoners verdwenen. Hij eindige zijn korte toespraak met: “Sta op tegen antisemitisme!” Zijn voorwoord in het boek van Rogier Schravendeel draagt als titel: “Hoe doe je dat eigenlijk, mentaal struikelen, iedere dag opnieuw?” Met dank aan Joris, ontleende ik er de titel van deze blog aan.
[1] In november ’25 schreef ik een blog over Schravendeels boek over de Tweede Boerhaavestraat (https://www.roelwimmenhove.nl/2025/11/27/tweede-boerhaavestraat/)
[2] Rogier Schravendeel bekostigt dit allemaal vanuit zijn eigen portemonnee, hij biedt het de betreffende straat aan.
[3] Ze staan nog niet op de kaart, maar je kunt wel zien waar her en der de struikelstenen liggen (https://stolpersteine-amsterdam.com/)
Geef een reactie