Veiling bij het ND

LV 0425Het stormde gisteren, misschien viel daarom het aantal veilinggangers in Barneveld wat tegen. Al weken had het Nederlands Dagblad er mee geadverteerd. Men had een overzichtstentoonstelling gehad met werk van de in 1994 te jong gestorven schilder Libbe Venema. Al het werk zou daarna in een veiling aan de man gebracht worden. Een goede reden om de storm te trotseren en het industrieterrein waar het ND nog gevestigd is, te vereren met een bezoek .
Venema was in het dagelijkse leven schoolmeester. Een bijzondere man, die er altijd nogal smoezelig uitzag en zijn geld niet uitgaf aan kapper. Toen ik in 1978 op het punt stond mijn diploma te halen voor de Pedagogische Academie, sloeg ik aan het solliciteren. En zoals dat toen heel gewoon en gebruikelijk was, alleen op gereformeerde scholen. Toen er naast  een advertentie van de school in Amsterdam, ook een advertentie van de school in Leusden in de krant kwam, leek me dat wel wat. Veel van mijn klasgenoten op de PA in Groningen, dachten er niet aan om buiten de vier noordelijke provincies te solliciteren. Waarschijnlijk wilde ik wel de wijde wereld in en was Amsterdam of Leusden geen enkel probleem. En mijn vriendinnetje woonde in Leusden en ook nog een broer en zus trouwens. Een onvergetelijk sollicitatiegesprek werd het. Terwijl in Amsterdam gevraagd was of ik wel lid was van een jeugdvereniging en een lezer was van het Gereformeerd Gezinsblad en de Reformatie, werd ik op een zaterdag door Venema en een bestuurslid bevraagd op mijn visie op het kind en onderwijs. Het gesprek, weet ik nog, vond plaats in Kobus, een soort grand-café aan het begin van de Langestraat in Amersfoort. Het bleef bij één gesprek, want de maandag erna kreeg ik een benoeming in Amsterdam. Maar via mijn familie en schoonfamilie leerde ik vervolgens toch een beetje hoofdmeester Venema kennen. Een man die oog had voor kinderen en zeker voor kinderen die niet gemiddeld waren. Daarnaast was Venema ook vrijwilliger bij de GVAD, een vereniging om alcohol en drugsverslaafden te helpen.  In de vrije tijd die overbleef schilderde Libbe Venema. Toen hij vanwege zijn gezondheid eerder stopte met werken verhuisde hij naar Dalerveen in Drenthe, maar bleef schilderen. Vooral zijn laatste jaren maakte Venema heel veel prachtige bloemenstillevens.
Na zijn dood bracht mevrouw Venema het werk van haar man verder in de openbaarheid. Ze startte een galerie in Kampen en hield regelmatig tentoonstellingen met werk van haar man, maar ook van andere kunstenaars. Later verhuisde ze naar Amsterdam en begon aan de Hogeweg met Galerie Libbe Venema. Een aantal manden per jaar was daar het werk van Libbe Venema te bewonderen. Toen Johanna Venema verhuisde naar Leiden, mocht ik van haar een keus maken uit het werk van haar man en ook ophangen. Een soort afscheidstentoonstelling. Helaas waren de meeste werken nogal fors geprijsd en konden we alleen maar een mooie linosnede verwerven. Gelukkig was op de veiling gisteren de prijs van verschillende werken wat reëler. En het klopt wat Venema over zijn werk zei: “Schilderijen moet je niet praten, schilderijen moet je kijken”.

Lazarus

Lazarus-ManifestEen van de ‘mooiste’ verhalen uit het Nieuwe Testament, is het verhaal over de opwekking van Lazarus. Lazarus was een goede vriend van Jezus van Nazareth. Wanneer hij doodziek is, houdt Jezus zich bewust op afstand. Pas wanneer Lazarus al begraven is, bezoekt Jezus de twee zussen van Jezus, een condoleancebezoek zo lijkt het. Niets is minder waar, Jezus roept Lazarus, nadat de grafsteen is weggerold, tot leven. En het mooie van het verhaal is dat er heel veel toeschouwers zijn, waaronder ook geestelijke leiders uit Jeruzalem. Het zal hen de adem benomen hebben, een dode die weer levend wordt! Terug in Jeruzalem vertellen ze hun verhaal aan Joodse leiders en de laatsten nemen het besluit om de man die Lazarus weer tot leven riep, te doden. Geweldig verhaal toch! Wanneer ik het moest vertellen in de klas, genoot ik er van om de kinderen mee te nemen in het bizarre van dit verhaal. Je leer iemand kennen die doden tot leven kan wekken en vervolgens besluit je om die levend-maker te doden. Hoe verzin je het?

Op internet is een  boeiende site, waar onder andere die Lazarus waar ik boven over schreef, de naamgever van is. Er is ook nog een andere Lazarus, hij is een melaatse in een van de prachtigste parabels van Jezus. Onder de naam lazarusmagazine schrijven allerlei mensen hun verhaal over Jezus en het leven. De ‘vloekende dominee’ Rikko Voorberg publiceert elke werkdag een overdenking, maar ook staan er artikelen van anderen op de site. Op de overdenking van Rikko kun je je trouwens abonneren, dan heb je hem elke morgen in je email. Rikko heeft zijn verhaal dan ook ingesproken, dus je kunt het ook onderweg naar je werk tot je nemen. Elke keer weer een boeiend verhaal naar aanleiding van een drietal bijbelteksten.

Let wel, het zijn verhalen en overdenkingen om gelovigen en twijfelaars aan het denken te zetten. Je hoeft heus niet christen te zijn of een wekelijkse kerkganger, als je maar na wilt denken of er gewoon even over wilt peinzen. Zeer aan te bevelen in deze tijd, waarin zoveel onzeker lijkt en mensen al gauw de grootste mond volgen. Laat je aan het denken zetten!

Delen geeft troost | In memoriam Harm 1982 – 2016 (44)

DSCN5879Vandaag is het vijf maanden geleden dat Harm is verongelukt   [ geschreven 14 januari ]. De eerste adrenalinegolf is inmiddels gaan liggen en stap voor stap vindt het verdriet en het gemis een plek in alle haarvaten van mijn leven. Steeds is er wel weer iets dat afgehandeld moet worden. Zo ben ik laatst naar Ron geweest, vertegenwoordiger voor een grafzerkenfirma.          Doorklikken naar EO ‘Ik mis je’

Schaduw | In memoriam Harm 1982 – 2016 (43)

IMG_2493
Hehakaya, hoofd filmzaken bij de Balie, Knibbe en Otten in gesprek na het draaien van de film

Ik, die geen ik meer kan zeggen
ik, die mijn schaduw verloor of juist een en al werd
ik, die in elk geval werd, ik
moet het nu hebben van andere stemmen.
Hester Knibbe

 

De filmavonden met Willem Jan Otten in de Balie zijn steeds weer een genot. In de zaterdageditie van Trouw (4 februari) was de schrijver-dichter ook deze keer weer heel openhartig. Schrijvend aan zijn essay ontving hij het bericht dat zijn broer plotseling was overleden. Toch moest het essay af en volstrekt logisch kwam dan ook later de zin ‘wat had ik deze film graag aan mijn broer laten zien’, voor in het stuk.
De besproken film ‘Bright Star’ is een prachtige epos over de laatste jaren van de Engelse dichter John Keats. Nu is Otten zelf geen romanticus, maar ik kan me wel voorstellen dat het leven van de maar 25 jaar geworden Keats tot de verbeelding spreekt. De aan tuberculose lijdende dichter durft eigenlijk niet toe te geven aan de liefde, maar uiteindelijk zwicht hij voor Fanny Brawne. Voor het warmere klimaat sturen zijn vrienden hem naar Italië, maar Keats sterft daar in 1821. Op voorhand dus al een zeer boeiend gegeven. De dood van zijn broer zal Otten door het hoofd zijn blijven spelen, ook toen hij zoals gewoonlijk de bezoekers een korte inleiding gaf op de avond. Als gesprekspartner had Otten dichteres Hester Knibbe uitgenodigd. Daarom las hij een van de mooiste gedichten voor van haar. Knibbe’s zoon Aernout stierf in 2009 aan een hersentumor en later publiceerde ze daarover in “Het hebben van schaduw”.   Toen Otten het gedicht uit het hoofd citeerde, werd ik van binnen wel heel erg stil. De schrijver zal ongetwijfeld gedacht hebben aan zijn pas overleden broer en Hester Knibbe die toevallig bij mij in de rij zat, zal wel aan haar overleden zoon hebben gedacht.
DSCN5880Opeens zag ik in gedachten de schaduw van Harm voor me. Een paar weken geleden was ik bezig met vakantiefoto’s uit 2004. Harm experimenteerde met foto’s van zijn schaduw. Onmiskenbaar zie je hem er in terug. Door zijn dood heeft Harm een schaduw over ons leven gelegd. Zo mooi verwoord, schaduw heb je immers zo lang als je bestaat en ik kun je alleen maar over jezelf zeggen als je leeft. Tegelijk ben je er ook nog, al is het dan figuurlijk gezien in een schaduw over het leven van degenen die je lief hadden. Opeens besef ik dat de laatste zin van dit korte gedicht ook zo waar is. Harm moet het nu hebben van andere stemmen, vrienden die nog regelmatig over hem praten, geliefden die iets op ‘vooraltijdharm.nl‘ zetten. Een vader die het niet kan laten om er toch weer een blog aan te wijden.
Keats werd na zijn dood een geliefd dichter en nog steeds worden op middelbare scholen zijn verzen uit het hoofd geleerd. Ook Keats heeft schaduwen nagelaten. Daarom tot slot de beroemd geworden beginwoorden uit Endymion, A Poetic Romance. [Endymion is een bekende Griekse mythe]

EndymionA thing of beauty is a joy forever,
Its loveliness increases; it will never
Pass into nothingness.

Beschaving

IMG_2447In de Rode Hoed, ooit Remonstrantse schuilkerk, vond een debat plaats over ‘beschaving’. En de sprekers waren zo aansprekend, dat een heerlijke koude maandagavond fietstocht naar de Keizersgracht aanlokkelijk was. De hoofdspreker was professor James Kennedy, met zijn kenmerkende Amerikaanse accent, zijn blik als min of meer buitenstaander is vaak zo verhelderend, dat ook mede debaters daar vaak van onder de indruk zijn. Het aantal bezette stoelen viel wat tegen, nog net geen 70. Kennedy geeft aan dat beschaving vooral gaat over verworvenheden. In 1950 werd aan elke Nederlander die 23 werd een boekje uitgereikt met de pakkende titel “Burgerschap en Burgerzin”. Er waren vier pijlers onder die twee begrippen volgens de sociaaldemocratische schrijvers: het christendom, de gemeenschapszin, vrede en ook vrijheid. En men constateerde toen al dat een steeds groter wordend individualisme een gevaar vormde voor onze huidige beschaving, zoals beschreven in “Burgerschap en Burgerzin”. Later, in de jaren 60 en 70 werd het toch meer ‘moet je zelf weten’. En net voor de eeuwwisseling werd het steeds meer dat ‘onze’ beschaving moet worden verdedigd vanwege de mondialisering. We moesten ons weer beter gaan gedragen. En Rutte zegt vandaag, als je je niet gedraagt; wegwezen. Wat dan ook maar de algemene norm mag zijn…
IMG_2446Volgens Kennedy moeten we duidelijk erkennen dat beschaving geworteld is in een eeuwenlang proces. Kennis nemen van en omgaan met verschillen is heel belangrijk, want dat heeft immers vrijheid, zorgzaamheid en ondernemerschap in Nederland mogelijk gemaakt. Je moet wel historisch denken. Maar, het is geen gesloten canon. Beschaving is een streven waar we ook in de toekomst aan moeten en blijven werken. En Kennedy waarschuwde ons, het zal ook moeilijk zijn om het te behouden zoals het nu is! We hebben veel ‘civility’ nog, nog het best te vertalen met wellevendheid.
Helaas kwam er vervolgens in de discussie niets nieuws naar voren. De rector van de PThU, mevrouw Mechteld Jansen, wist niets toe te voegen, ook de in Afghanistan geboren rapper Massih Hutak was het volledig eens met de professor en bracht aan het eind nog een mooie tekst rap ten gehore. Het meest stellig was nog Arend Jan Boekestijn met zijn rechtsstaat. Alleen de rechtsstaat is maatgevend volgens hem; je mag alles zeggen en roeptoeteren, als je het maar niet omzet in daden. Helaas moest hij ook toegegeven dat je het nooit helemaal zeker weet. Inmiddels zit hij namelijk op een bijbelclubje met Segers en van den Brink, dus ook Arend Jan Boekestijn is bijna onder de profeten.
Helaas deze avond alleen maar negatieve uitlatingen over de SGP, die naar het idee van de buitenstaander nog steeds een soort theocratie voorstaat. Waarom daar zo negatief op reageren? Niets over het onbeschaafde en onwellevende gedrag van de PVV en zijn partijleider. Waar echte beschaving op gegrond zou moeten zijn, werd uiteindelijk in een zevental uitspraken samengevat. Blijkbaar is praten over beschaving meestal gemakkelijker dan het ook werkelijk doen. Op de oproep van rapper Massih om alle wijken in Nederland te mengen met elke denkbare groep die er maar is, kwam van de mede debaters geen enkele reactie.

Ontroerd | In memoriam Harm 1982 – 2016 (42)

DSCN5693
Frankrijk zomer 2004

We rijden dezelfde route naar VU-mc als op 14 september. Een afspraak met de neurochirurg die Harm nog geopereerd heeft, toen hij meer dan zwaargewond werd binnengebracht. Al heel snel had men door dat alleen een schedellichting misschien nog iets zou kunnen uithalen. We horen het verhaal van de arts aan, stellen vragen en begrijpen nog beter wat we al wisten.  Door de eerste klap van het politiebusje is Harm gelijk volledig buiten westen geweest. Ook toen we  op de IC bij zijn bed stonden heeft hij volgens de huidige wetenschap daar niets meer van meegekregen. Aan de ene kant geeft het rust, maar de andere kant is het oh zo verdrietig. Waarom moest het zo gebeuren? Waarom reed een politiebus zonder signalen met een snelheid van bijna 85 km. over de Nassaukade?
Gaat het slijten, kunnen we het een plekje geven? Zijn het platvloerse vragen die anderen ons stellen, of heet dat gewoon meeleven? Wat we wel weten is dat het verdriet blijft en we er mee op staan en mee naar bed gaan. En tegelijk besef ik ook dat er heel veel mensen met verdriet zijn. Op bezoek bij V en A vergeet ik opeens alle verdriet om Harm en begin ik langzaam te beseffen dat wanneer je illegaal bent en maar zit te wachten op het moment dat je advocaat weer een brief naar de IND stuurt voor een nieuwe procedure dat ook zo verschrikkelijk is. Ondertussen begint de school van hun kind ingewikkelde vragen te stellen en weet je niet meer waar je het moet zoeken. V wil naar het programma ‘de Monitor’ een brief sturen voor een interview en ook een open brief naar de krant. De wereld moet ook weten hoe hopeloos hun positie is en dat ze werkelijk niet terug kunnen naar hun land. Ik weet het en ik geloof hun verhaal maar weet niet hoe ik iets kan betekenen,  anders dan door te luisteren.  Hun onmacht te zien ontroert me en woordeloos probeer ik de Hemel te overtuigen om in te grijpen.
Ik keek naar een herhaling van DWDD, omdat de woensdaguitzending meestal de beste is. Het bleek dat Bas Heijne de hoofdgast was, een man naar mijn hart. Een publicist die altijd weloverwogen zijn mening geeft, niet overdonderend, maar nadenkend en zoekend. Een man die wil dat er echt debat is in de politiek en in de publieke ruimte, dat er echt geluisterd wordt, zodat meningen kunnen worden bijgesteld. Wat een zinnig interview en toen las Nico Dijkshoorn ook nog zijn beste bijdrage van dit seizoen. In deze uitzending zaten verschillende ontroerende momenten, zeker toen aan het eind ook nog een nummer van U2 met een gospelkoor werd gezongen: “I Still Haven’t Found What I Am Looking For”. Is het dan erg om eens een paar keer je zakdoek te pakken?
DSCN5884DSCN5964Ontroerd werd ik toen ik bezig was met oude foto’s. En cd met foto’s van onze vakantie in Frankrijk, naar het prachtige huis op de heuvel van Rolf en Heleen. Bijna allemaal foto’s door Harm gemaakt. En prachtig om te zien hoe hij ook in 2004  al experimenteerde en allerlei zaken fotografeerde die anderen niet opvielen. Verkeerslichten, autospiegels een astronautenpoppetje. Ook nu weer is het goed dat er op tafel een doos tissues staat. Wat was het mooi geweest als hij zich daar nog verder in had kunnen ontwikkelen, of misschien alleen maar een rustig moment had gevonden om al die bijzondere foto’s te rubriceren. Opeens bij al die foto’s moet ik opeens denken aan de doopdienst afgelopen zondag. Bij het laatste lied, ‘U zij de glorie’ schiet ik dan opeens vol, geen idee waarom, maar het voelde wel goed.

Kyrie eleison

Levend Water

P1050599De Nationale Onderwijs Tentoonstelling is inmiddels drie dagen onderweg. Vermoeiend, maar ook heel inspirerend. Twee dagen ben ik er nu geweest en ook zaterdag reis ik weer af naar Utrecht. Mooi om zoveel gebruikers van ‘Levend Water’ te spreken. Veel positieve reactie van gebruikers en zo nu en dan kritische aantekeningen. Logisch dat laatste wanneer je een van de makers even kunt spreken, dan is het gemakkelijk om ook even de kritische punten te noemen. Dat gaat dan bijvoorbeeld over het afbeelden van Jezus of teveel verhalen met geweld in groep 6. Alles wordt genoteerd en zal na afloop in de evaluatie besproken worden.
P1050600Verkopen doen we natuurlijk niet, maar we proberen wel contacten te leggen met potentiële kopers.  Als methode voor bijbelonderwijs hebben we ook echt iets te bieden. Een gestructureerde methode, met prachtig materiaal voor het digibord. Onze stand is zo kleurig dat alle voorbijlopende  bezoekers van de NOT wel even kijken. Het mooie is dat sommige bezoekers naar ons standje komen omdat ze denken dat wij iets met natuuronderwijs doen en projectmateriaal over water kunnen leveren. En tja dat klopt ook wel een beetje natuurlijk. Onze goede God is, de Heer van H2O en ook van Levend Water.

Troost | In memoriam Harm 1982 – 2016 (41)

[geschreven dd 14.01.2017]

16108067108_3fd9af341d_oVier maanden geleden verongelukte onze zoon Harm. En deze zaterdag zit ik met hoofdpijn achter mijn laptop. Mijn vrouw Coos en ik lezen het proces-verbaal over de gebeurtenissen van 14 september. Ik maak aantekeningen en we stellen elkaar vragen bij een onduidelijkheid. De klap, de kwetsuren, de getuigen, foto’s van deuken en kapotte voorruiten, het verhoor van de chauffeur, alles komt voorbij. Waarschijnlijk heb ik zo intensief zitten lezen dat mijn hoofd nu een beetje overkookt.

lees verder op: ‘ik mis je’

artikel 23

scan0093Vandaag naar een symposium in de VU, met een ontroerende ontvangst door Wim Berkelaar.
Artikel 23 bestaat in 2017, honderd jaar. Dit artikel, dat over de vrijheid van onderwijs gaat, is bij onderwijsmensen echt het bekendste grondwetsartikel. Eén A4-tje. Ik hoefde het nooit uit mijn hoofd te leren, maar wist de afgelopen veertig jaar wel degelijk wat er in stond. Al die jaren was er om de zoveel tijd wel discussie over dit artikel. Zeker binnen het gereformeerde onderwijs waar ik werkte, maakte men elkaar regelmatig bang met dit artikel. Werd iemand lid van een andere kerk dan de vrijgemaakt gereformeerde, dan kwam dit artikel in het geweer. Zo iemand werd ontslagen, want anders raakte de hele school zijn bekostiging kwijt. Daarom ook werden kinderen van ouders die niet de kinderdoop aanvaarden, buitengesloten; niet welkom. Jaren hebben we zo geleefd en wat een nuchtere juf of meester ook inbracht, geen verandering. Artikel 23 was heilig!
We leven nu in 2017, honderd jaar nadat in Nederland een bijzonder systeem tot stand kwam. Openbaar en bijzonder onderwijs werden gelijkgesteld wat betreft de bekostiging. Natuurlijk houdt de overheid toezicht, er moet immers kwaliteit geleverd worden. Twee derde van alle scholen behoort tot het bijzonder onderwijs. Een volstrekt normaal verschijnsel dus. Die vrijheid van onderwijs is geweldig. Het zorgt voor hoge kwaliteit en een prachtige keuzevrijheid voor ouders. Eigenlijk is er niemand in onderwijsland die artikel 23 zou willen veranderen. Ook politiek Nederland heeft daar geen enkele behoefte aan. Op dit moment is alleen Groen Links voor afschaffing. Wel raar, want naar mijn idee zijn het juist Groen Links-kiezers die hun kinderen vaak naar bijzonder onderwijs sturen. Jenaplan, Montessori, de Vrije School, het Daltononderwijs, allemaal BIJZONDER onderwijs. Groen Links zal dan waarschijnlijk ook niet terugkeren in de Tweede Kamer na 15 maart. Naar ik heb horen verluiden wil de leider van Groen Links ook emigreren naar Canada.
IMG_2417Het centrale thema van de ‘herdenkingsbijeenkomst’ was eigenlijk: Wie is de eigenaar van het bijzonder onderwijs? Helaas kwam deze vraag in de betogen van bestuurders en oud-bewindslieden niet aan de orde. Misschien is er onder de borrel nog over doorgepraat, maar ik moest naar huis om eten te koken. Wat ik zelf heb geconstateerd is dat in veel bijzondere scholen het eigenaarschap is verschoven van de ouders naar de professionals. Niet de professionals die elke dag voor de klas staan, dat zou nog redelijk zijn, maar de professionals op het bestuurskantoor. Vaak staat dat kantoor niet in eens in de plaats waar de school staat, de afstand is vervolgens daar. Schaalvergroting heeft wat dat betreft haar tienduizenden verslagen. Vaak kiezen ouders de school nog omdat ze horen bij een kerk, een geestelijke stroming.  Maar invloed hebben ze niet en eigenaar zijn ze al helemaal niet. Er is een MR, maar vraag ouders eens bij het hek of ze weten wie daar in zitten? Meelevende en goed opgeleide ouders weten hun routes wel te vinden, maar het grootste deel van de ouders heeft vaak geen idee en laten het maar gebeuren en mopperen vervolgens bij de koffie. Ze hebben geen idee waar ze hun nood moeten klagen en worden te vaak met een kluitje in het riet gestuurd. Waarvan akte.

PS
Deze week is iedereen van harte welkom in Utrecht op de onderwijsbeurs. Met de beste bijbelmethode van Nederland staan we op de beurs. Wanneer ik aanwezig ben op de ‘Levend Water’ stand, kunt u gratis mijn handtekening krijgen! Dan moet u wel de (oud) ministers op de foto uit het hoofd in de goede volgorde kunnen opzeggen!
Banner_expo_956x200_v1

Opnieuw getrouwd | In memoriam Harm 1982 – 2016 (40)

P1050592Door de heerlijke vrieskou naar de sportschool. Deze keer wel een goed gesprek met Piet, die bereid is tot vele adviezen. Dat apparaat is goed voor je rug en die voor knieën, en wat je ook moet is spinnen. Nou, als er iets is waar ik niet van hou is spinnen. Spinnen sla ik meestal dood vertrouw ik Piet toe. Voldaan en met het zweet nog op mijn rug rij ik even bij de juwelier langs. Mijn trouwring moet klaar zijn. Maanden heb ik hem niet gedragen, omdat mijn ringvinger het niet verdroeg. Gelukkig kon ik hem op een avond er nog van af krijgen, maar vervolgens wilde hij niet meer terug. De vinger bleef pijnlijk, dus lag mijn ring bij te komen op het nachtkastje. Harm verongelukte en ik droeg geen trouwring. Wel bleef ik de lege plek aan mijn rechterhand zien, maar niemand vroeg iets. Keer op keer probeerde ik weer de ring terug te schuiven, maar helaas, te pijnlijk.
Eén voordeel was er in ieder geval. We hadden bedacht dat we op de dag van de begrafenis, met z’n allen Harm wilden dragen. Achteraf bezien was dat een hele klus en erg zwaar, gewoon lichamelijk zwaar. En de kistenmaker had niet bedacht dat je ook moet nadenken over een goed handvat aan de kist. . Over de hele lengte van de kist was aan beide kanten een draagstok gemonteerd, zag er mooi uit. Maar het grote probleem was dat de stok rechthoekig was, na een minuut dragen sneed het ontzettend in je vingers en een ring ging daarbij ontzettend zeer doen. Ik droeg geen ring en had er gelukkig minder last van, Coos had even haar ring afgedaan.
In het boek van Tim Overdiek las ik, dat hij een paar maanden na het verongelukken van zijn vrouw zijn trouwring afdeed. Dat voelde natuurlijk heel raar en maandenlang bleef hij de plek zien aan zijn ringvinger. Ik herkende dat gelijk. Gelukkig is mijn trouwring nu opgerekt en voelt het opeens alsof ik opnieuw getrouwd ben. Geen lege plek meer en door de juwelier weer mooi opgepoetst. Heerlijk gevoel.

Kyrie eleison ook over vaders en moeders die een kind verloren en zich daar geen raad mee weten.

Banner_expo_956x200_v1

Pastor | In memoriam Harm 1982 – 2016 (39)

P1050591Ik blijf het een rare naam vinden, Zorgvlied. Op de website van de begraafplaats is er gelukkig iets over geschreven. Mijn verwondering stijgt, de naam is helemaal niet bedacht voor de begraafplaats. Ooit was er een Amsterdamse buitenplaats, prachtig gelegen natuurlijk buiten de stinkende stad, goed toeven in de zomer. Op een droeve dag werd het huis gesloopt en de grond gekocht door de gemeente Amstelveen om er een dodenakker van te maken. De t veranderde in een d, maar de betekenis bleef. Waar ooit mensen aan de kabbelende Amstel, het huis omringd door prachtig onderhouden groen, hun zorgen konden laten vlieden, liggen nu duizenden en duizenden en duizenden zonder zorgen. Eigenlijk bizar om zo’n naam aan een begraafplaats te geven. Je krijgt eerder het idee dat het nu juist niet een plaats is om je zorgen maar even achter je te laten.
P1050589Ach wat een bizarre gedachten allemaal, en toen de pastor vanmorgen kwam hebben we het daar niet over gehad. Het was zo goed dat hij weer een bezoek bracht. Ook een pastor kan ons verdriet niet weg nemen, maar hij weet wel de vragen te stellen. Na anderhalf uur gesprek vouwen we de handen. De pastor bidt, voor onze dochters, voor Siebe, voor Iris, voor ons en ook voor de politieagent die Harm dood reed. Ons verdriet, onze vragen, onze vraagtekens, ze komen nu opeens weer in een ander licht te staan. Ze vlieden niet weg, ze blijven, maar het wordt lichter. Waar zouden we zijn zonder de luisterende aandacht in de hemel? Waar zouden we zijn zonder hem die het deed vriezen en de mooiste luchten tevoorschijn kan toveren? Waar zouden we zijn zonder hem die het allemaal al wist, al ver voor 14 september. En ook weet van het waarom en hoe en ook de gedachten en de vragen stuurt van de pastor. Troostend is het en al verdwijnt het verdriet niet, een pastor is een grote zegen.
Voor meelezers, die ook met vragen zitten en er graag over willen praten, er is altijd wel een pastor in uw omgeving te vinden die wil helpen. Die niet aan komt dragen met kant en klare oplossingen, maar met open oren luistert, mee bidt, nieuwe vragen stelt en ruimte geeft voor nieuwe gedachten.

Kyrie eleison

Banner_expo_956x200_v1

Sneeuwklokjes | In memoriam Harm 1982 – 2016 (38)

IMG_2399IMG_2400Op BBC4 een prachtige docu over zwermen in het dierenrijk. Prachtige nazomeravond en duizenden spreeuwen in de lucht. Onnavolgbaar mooie vormen en de wetenschap staat voor een raadsel. Het lijken wel de dagen die zijn verstreken na Harms dood. Ze verglijden voorbij, krijgen steeds andere vormen en wij achterblijvers, onze gedachten gaan alle kanten op. We krijgen er geen vat op, willen het vastgrijpen, maar het is al weer weg.
Vier maanden alweer en nog steeds willen we er niet aan. Voor de zoveelste keer rijden we naar Zorgvlied, wandelen door de inmiddels bekende lanen en lezen namen voor de zoveelste keer. Het is rustig deze winterse dag er zijn weinig mensen op de been. We wachten, lopen terug voor een mooie foto en slaan de armen om elkaar heen bij Harms graf. Het is stil, zijn naam nog steeds op een groen bordje in witte letters. Harm is hier niet. Ik kan alleen nog denken aan de houten kist met zoveel verhalen die langzaam aan touwen naar beneden gaat. Ik denk aan het zand dat schep voor schep eerst bonkend neer kwam, maar al doffer en doffer werd. Nu staan er tussen de bevroren sneeuw, prachtige groene steeltjes met witte bloempjes. Het voorjaar probeert de winter te verdringen, maar de komende dagen zal dat niet lukken. We lopen terug, net als toen. Het is stil, de beheerder zet de bloemen binnen, hij herkent ons niet. Op radio 4 even geen Bach, ik verlang naar de dag dat graven open gaan, sneeuwklokjes alle kanten opvliegen en tranen als vanzelf opdrogen.

Kyrie eleison
Banner_expo_956x200_v1

Agenda 2017 | In memoriam Harm 1982 – 2016 (37)

boek-zonder-tekeningenIn een van de laatste weken in december heb ik mijn nieuwe agenda ingewijd. Deze keer is hij staalblauw en iedere keer is het een genot om her en der allerlei zaken al in te plannen. De concerten van het Nederlands Philharmonisch Orkest, de filmavonden met Willem Jan Otten in de Balie en ook de verjaardagen natuurlijk. En opeens trof het me als een klap midden in het gezicht. Het jaar 2017 wordt een jaar zonder Harm. Meestal gebruik ik bij het vullen van de nieuwe agenda, mijn bijna volle agenda van het lopende jaar. Data neem ik over met hier en daar besef dat alles weer een dag verschoven is. Was je afgelopen jaar op een zaterdag jarig, dan wordt dan nu een zondag. Maar de 17e april wordt opeens geen ‘verjaardag Harm’ meer. ‘Geboortedag Harm’ heb ik er maar van gemaakt en ook de 14e september krijgt nu een vermelding: sterfdag Harm.
Nu het verongelukken van Harm inmiddels bijna vier maanden achter ons ligt, zijn de meeste zaken die geregeld moesten worden, wel afgehandeld. Leuke dingen en ook hele vervelende dingen. En de roes waar we de eerste maanden in geleefd hebben begint zo langzamerhand langzaam neer te dalen, als een soort dauw over ons leven. De adrenalinestoten blijven nu uit en het gemis van Harm lijkt harder te worden. Het gemis begint harde werkelijkheid te worden. Gelukkig kunnen we veel delen met familie en lieve vrienden. En gelukkig ook is er de troost van Gods aanwezigheid.
Vaak had ik bij het vullen van een nieuw jaar her en der al binnenpretjes, fijn dat weekend, mooi die week op vakantie, leuk die avond op school over… , maar nu is opeens alles anders. Eind augustus ging Harm met ons mee naar de derde verjaardag van Fiene. Helemaal verrukt was hij over het prachtige cadeau wat hij voor haar gevonden had. “Het boek zonder tekeningen“, en ik denk dat Fiene toen wel een beetje teleurgesteld was. Er stonden alleen maar letters op de grote witte bladzijden, de plaatjes moet je er in je hoofd bij verzinnen. Pas later gingen ze er de lol van inzien en het boek is inmiddels verschillende keren voorgelezen. Hilarisch en ook typisch Harm. Tegelijkertijd is het nu ook symbolisch, een boek zonder tekeningen. Het is als mijn agenda aan het begin van een nieuw jaar. Je noteert allerlei gebeurtenissen waarvan je denkt dat ze gaan gebeuren. Maar het moet allemaal nog ingekleurd en ingetekend. De 14e september in 2016 was in mijn agenda bijna leeg, alleen die avond zou ik in de Russisch Orthodoxe kerk weer taalcursus geven, de tweede keer na de zomervakantie. Ik weet nog dat ik aan het eind van de middag er opeens aan dacht dat ik Victor moest waarschuwen, maar dat ik zijn nummer niet bij me had. Om kwart over zeven belde hij, dat de cursisten zaten te wachten en moest ik hem uitleggen wat er die dag gebeurd was. Bij de dag er voor, de 13e, heb ik ’s avonds genoteerd dat het die dag ongeveer 30º graden was. Heerlijk in de korte broek op de fiets samen met Coos naar het AMC voor de uitslag van de controle. “U bent helemaal genezen, gefeliciteerd!”, zei dokter van der Ven. Samen fietsten we terug door de Bijlmer, onder andere langs de in aanbouw zijnde bedrijfshal van de Kleiburg Brouwerij naast IKEA. Tja, zo worden agenda’s ingekleurd en ingetekend, ook met zaken waarvan we denken dat het ons niet overkomt. Als een boek zonder tekeningen…

p1050506
Fiene houdt Siebe vast

Maandag 9 januari 2017, in mijn agenda stond alleen nog maar een concert van het NPO, om 20.15u. Een prachtig concert trouwens met Brahms en het 5e pianoconcert van Beethoven, met een prachtige toegift van meesterpianist Martin Helmchen. Allemaal terug te luisteren op: //www.npo.nl/avondconcert/.  De toegift (kijk op ongeveer 2:03) was een prachtig stukje Bach! Maar gisteren werden we uit ons bed gebeld, een kleinzoon geboren: Siebe. Prachtig, alles was goed gegaan, moeder en kind maakten het goed en ook de vader was dolblij natuurlijk. Gistermiddag over een mistige snelweg op bezoek geweest. Zo  mooi hoe Jip en Fiene beseffen dat ze een broertje hebben gekregen. De eerste naam is Matteo; geschenk van God. Natuurlijk zal het voor ons altijd verbonden blijven met het sterven van Harm. Maar het laat ook prachtig zien dat het leven door gaat, hoe ingewikkeld het ook is om het verdriet over Harm nu daarin een plek te geven. De geboorte van Siebe wordt nu een prachtige plaat in het boek van 2017, waarin eerst alleen nog maar bij de eerste week stond dat onze oudste dochter uitgerekend was. Ik hield wel van de afkorting D.V. (deo volente), niet om te pas en te onpas te gebruiken, maar om aan te geven dat ons leven in Gods Hand ligt. Dat D.V. komt uit het Bijbelboek Jakobus trouwens (4: 13-15)”:  “Dan iets voor u die zegt: ‘Vandaag of morgen gaan wij naar die en die stad. Daar blijven we een jaar, we zullen er handeldrijven en geld verdienen.’ U weet niet eens hoe uw leven er morgen uitziet. U bent immers maar damp, die heel even verschijnt en dan al verdwijnt. U zou moeten zeggen: “Als de Heer het wil, zijn we dan in leven en zullen we dit of dat doen.”  Onder het ‘voorbehoud van Jacobus’ hoorde ik vroeger wel eens iemand zeggen. En ook dat hoort eigenlijk voor in je agenda!

facebookMet het opruimen van van alles en nog wat van Harm, wordt nu ook de Facebook-pagina van Harm uit de lucht gehaald. De automatismen die er inzitten worden zo nu en dan gewoon te confronterend. Ik zit ‘gelukkig’ zelf niet op dit sociale medium, maar anderen wel. Aanstaande zaterdag wordt het definitief verwijderd. Een mooie gelegenheid misschien om er nog doorheen te gaan en zaken die je je wilt blijven herinneren op te schrijven of voor jezelf in een IN MEMORIAM op te slaan. Het is niet om Harm uit te wissen, dat gaat niet lukken, maar wel om niet net te doen dat Harm er nog is. Maar voorbij is het niet. Het proces-verbaal over wat er gebeurde even na twaalf uur, op de vroege ochtend van 14 september, op de Nassaukade ligt inmiddels bij het Openbaar Ministerie. De Officier van Justitie moet er nu mee aan de slag. Natuurlijk zijn we benieuwd naar wat er in staat. Alleen al om nog een keer te beleven hoe de laatste momenten van Harm er uit zagen, hoe moeilijk dat ook is. Ook die confrontatie zal een plek moeten krijgen.

Kyrie eleison

Digoine in Frankrijk

Digoine in een Franse glossy
Digoine in een Franse glossy

Soms heb je van die dingen die je eigenlijk voor jezelf wilt houden. Zo’n leuk restaurant bijvoorbeeld, waarvan je hoopt dat het niet te druk gaat worden, of een hele mooie rustige plek om op vakantie te gaan. Al een aantal jaren hebben wij bijvoorbeeld zo’n adres in de Bourgogne. Op weg naar het ‘altijd warme’ zuiden logeren we daar al een aantal jaren in de B&B van Matthew en Jitske Poventud. Ze kochten ooit een kasteel met alles er op en er aan en waren ‘te goed’ voor “Ik Vertrek”. Inmiddels hebben ze een aantal prachtige gastenverblijven gecreëerd en wij kijken er al weer naar uit om een kamer te reserveren. Er zijn avonden waarop je kunt mee-eten, de rust is overweldigend en de omgeving is prachtig.
De opvolger van het populaire tv-programma Man Bijt Hond is het programma BinnensteBuiten; anders en gelukkig wat serieuzer. Het geeft vaak prachtige inkijkjes in levens van mensen en ook koken, wonen en intrigerende interieurs komen er voorbij. Alain Caron is mijn favoriete presentator, omdat hij zo over eten kan vertellen dat je het meest bizarre nog lekker gaat vinden en daarnaast heeft hij ook nog een prachtig Frans accent. In de kerstaflevering van BinnensteBuiten zit een prachtige reportage over ‘ons vakantiekasteel’. De moeite van het terugkijken zeker waard! En als kijker begrijp je dan gelijk waarom wij na onze zomervakantie zo enthousiast vertellen over ‘het kasteel in de Bourgogne’.
Chateau de Digoine in BinnensteBuiten

Verdriet | In memoriam Harm 1982 – 2016 (36)

r0000124
verbeke foundation 30.07.2016 foto: Harm

Niemand die vraagt hoe het met ons verdriet gaat. Nee, de meeste mensen die ons kennen vragen hoe het gaat, of ze vragen niets. Dat laatste komt regelmatig voor trouwens. Men kijkt je een keer extra aan en gaat dan over tot de orde van de dag.
Soms komt het dan opeens, zonder inleiding, ter sprake dat er toch wel iets aan de hand is. Maar, men vraagt dan niet of je verdrietig bent. Het is natuurlijk ook een heel specifiek gevoel. Zou men er zondermeer van uit gaan dat je wel verdrietig bent? Maar stel dat een ander aan mij vraagt; ben je nog steeds verdrietig? Wat geef ik dan voor antwoord?

Voor de rest van de blog naar: http://ikmisje.eo.nl/themas/blog/blog-roel-verdriet-is-als-kiespijn-overgaan

Kaartjes… | In memoriam Harm 1982 – 2016 (35)

r0000172In de eerste dagen na het verongelukken van Harm moest er zoveel geregeld. Achteraf vragen we ons regelmatig af, hoe dat toch allemaal gelukt is. Gelukkig waren er opeens allerlei lieve mensen die zich om ons bekommerden. Harms MediaMonks gingen meedenken en maakten de kaart, zijn vrienden gingen bellen voor een locatie en hier aan tafel zaten onze kinderen stickers te plakken op enveloppen. Het zijn maar een paar voorbeelden van de hulp die we kregen. Nu zijn we al meer dan drie maanden verder. Regelmatig vallen er kerstkaartjes op de deurmat en wensen lieve mensen ons extra veel sterkte tijdens de komende feestdagen. Zeker bij dat laatste gaat het bij mij zo nu en dan kriebelen. Kerst is een mooi feest, maar al vaker vond ik het te romantisch en opgeklopt en was ik een ‘zeer principieel’ tegenstander van de kerstboom. Maar goed, dat zal allemaal wel door de opvoeding zijn gekomen… Natuurlijk is het fantastisch dat we aanstaande zondag met de hele familie rond tafel zitten en er zal letterlijk en figuurlijk een lege stoel zijn. We zullen Harm zeker missen, maar dat doen we vandaag en gisteren en morgen en overmorgen ook.
Ik dwaal af, ik wilde het hebben over het regelen van bedankkaartjes,… bedankkaartjes? Tja, eerst wilden we het geloof ik maar niet doen. We hadden immers in de Westerkerk niet ook nog eens een condoleanceregister neergelegd. Ze weten ons wel te vinden via allerlei sociale media en familie en vrienden en iedereen die Harm nog wil gedenken, kunnen terecht op ‘vooraltijdharm.nl‘. Moeten we dan achteraf ook nog weer een kaartje sturen, of een advertentie zetten in de krant? Moeten we blijven bedanken en bedanken? We houden wel van kerstkaarten trouwens, kunnen we dat niet combineren? Een mooie foto van Harm er op… Midden in een nacht werd ik er wakker van en bedacht ik; niet weer een foto van Harm voor op een kaart, maar wat dan? Een tekening? Een afdruk van de ets van de Westerkerk die ik onlangs op een veiling kocht? En wat zetten we er dan op? Doen we het samen met Iris en onze dochters? Of doen we het gewoon als ouders en combineren we het met de beste wensen? Wat een problemen en vragen, het zweet brak me uit. Gelukkig vormde zich langzaam aan een beeld en viel ik toch weer in slaap.
latement-for-a-sonHet is gewoon geworden wat het geworden is. We vonden een tekst. In het het bijzonder aangrijpende boekje van Nicolas Wolterstorff staan zoveel mooie stukken waarin hij mijmert en treurt over de dood van zijn zoon (“Klaaglied voor een zoon”). Helaas is het niet meer verkrijgbaar in het Nederlands, in het Engels nog wel trouwens. Het boekje van Wolterstorff, wiens zoon verongelukte bij het bergbeklimmen, is niet alleen maar bedoeld voor ouders van wie een kind is overleden of verongelukt. Juist mensen die te maken krijgen met andermans verlies zouden het moeten lezen. Het geeft een mooi inzicht in de zielenroerselen van een ouder. Het waarom en het hoe en waarom ik en waarom hij, komen uitgebreid aan de orde. Geen goedkope antwoorden, maar vraagtekens die vaak ook vraagtekens blijven. En ook Wolterstorff beseft dat er een God is die met ons mee lijdt, Hij gaf immers zijn eigen Zoon! Daarom een stukje uit zijn boek.
Daarnaast hebben we maar geprobeerd om voor ieder wat persoonlijks te schrijven. Al met al was het ook wel goed om te doen. Even weer gestructureerd bezig, wie doen we wel, wie niet…? Waar was dat adres ook al weer? Al die lieve mensen, familie, vrienden, broers en zussen uit de OPK, collega’s en vrienden van Harm….. Was die er ook? Vergeten we niemand? Was hij of zij ook in de Westerkerk of op Zorgvlied? Weet dat we dankbaar zijn voor jullie meeleven en het eigenlijk elke dag weer zouden willen herhalen en mocht u geen kaart hebben ontvangen, wees dan blij met de mooie foto die Harm maakte in België, bij de Verbeke Foundation. Eind juli was hij daar met Iris en schoot de ene na de andere mooie foto. Deze is gemaakt in een groot huis dat helemaal is gemaakt van oude ramen. Een prachtig beeld, de ramen staan open… Is de vogel gevlogen? Of is het gewoon voor frisse lucht in een huis waar geen mensen wonen? Of geeft het een beter zicht op de wilde natuur rond het huis? Wanneer je dubbelklikt op de foto kun je hem vergroten.
Een mooi en gezegend 2017 schrijven we. Kan dat nog wel na zo’n bizar jaar? Kunnen we draad nog weer oppakken? Het zal, mocht Jezus niet eerder terug komen, gewoon een volgend jaar worden. Met vallen en opstaan zullen we door moeten. Gelukkig in het besef dat er een Heer is die zorgt, Hij stuurde immers Zijn Zoon naar deze wereld, die nog steeds vol is met verdriet, oorlog en ellende. Diezelfde God zal uiteindelijk alle tranen van onze en uw ogen wissen!

Kyrie eleison

gereformeerd onderwijs

img_2289Ruim een week geleden promoveerde Tamme Spoelstra (VIAA/GH) tot doctor in de geesteswetenschappen. De afgelopen jaren bestudeerde Tamme de ontstaansgeschiedenis van het ‘vrijgemaakte’ gereformeerde onderwijs. Uit eigen ervaring weet ik dat het vaak lastig aan te duiden was, waar dat nu precies voor stond, zeker aan buitenstaanders. Gereformeerd was toch ook nog weer een ruimer begrip dan gereformeerd-vrijgemaakt. Zelf verwees ik vaak naar de politiek en noemde het GPV als een representant van dezelfde zuil. Maar vandaag de dag weet ook bijna niemand meer wat het GPV was en is de naam van aanvoerder Jongeling ook al aan het vervagen. Daarom is het goed dat er nu een wetenschappelijke en historische studie is verschenen over deze bijzondere zuil. In zijn verhaal maakte Tamme duidelijk dat het vrijgemaakt-gereformeerde onderwijs, in zijn zuiverste vorm, maar ongeveer vijftien jaar bestaan heeft. Pas vanaf ongeveer 1970, er had zich eind jaren 60 weer een kerkscheuring voorgedaan, tot aan 1985. Helaas stopt daar Tammes studie ook. Het zou interessant en boeiend zijn om ook het vervolg in beeld te krijgen. De periode 1985 tot 2010 is nu juist een periode waarin er heel veel is gebeurd en er ook heel veel is veranderd. Waar het gereformeerde onderwijs jarenlang een gesloten bolwerk was, zijn het nu scholen waar iedere serieuze christen zijn kinderen heen mag sturen, ze zijn vaak meer dan welkom. Terwijl in 1985 de gereformeerde school in Amsterdam door het LVGS (Landelijk Verband van Gereformeerde School Schoolverenigingen) op de vingers werd getikt omdat er wel 20% van de leerlingen uit niet-vrijgemaakte kerken kwamen, was het in 2010 zo, dat er niet eens meer 20% van de leerlingen uit vrijgemaakte kerken te vinden waren op dezelfde school. En inmiddels kunnen ook niet-vrijgemaakte leerkrachten gewoon voor de klas op een gereformeerde school. Binnen verschillende schoolteams weet men vaak al niet eens meer naar welke kerk men zondags gaat (ik spreek uit eigen ervaring), terwijl het nog geen tien jaar geleden is dat leerkrachten werden ontslagen als ze lid werden van een niet-vrijgemaakte kerk.
Er is dus veel veranderd, zeker waar het gaat om de strakke belijning van het vrijgemaakt-gereformeerd onderwijs. Jarenlang werd door bestuurders de grens streng bewaakt, maar toen de besturen meer en meer scholen onder zich kregen, ging de wissel, naar het leek, zachtjes om. Waar nog niet zo lang geleden de school echt van de ouders was (via een vereniging met een plaatselijk bestuur), is vandaag het bestuur op zo’n grote afstand, dat ouders vaak niet eens beseffen dat er ergens nog een bestuur is. Voor veel ouders is de teamleider van de school ‘het bestuur’.  Dat laatste maakt ook dat het afhangt van deze plaatselijke bestuurder hoe de identiteit van de school wordt ingevuld. En.. misschien een beetje kort door de bocht, waar in de jaren 80 en 90 van de vorige eeuw nog bestuursleden kwamen meekijken en luisteren in de klas, zeker bij de bijbelvertelling, wil de bestuurder nu weten of er wel effectief wordt gerekend en de resultaten van de eerstvolgende taaltoets wel ruim voldoende gescoord worden en is er te weinig ruimte in zijn of haar agenda om ook nog mee te luisteren naar een bijbelverhaal.
Mij viel op dat in het Nederlands Dagblad interview (12 december j.l.) met Tamme een duidelijke stellingname te lezen was. Hij draaide er, met alle liefde voor het gereformeerd onderwijs, niet om heen. Toch volgden er daarna geen stapels ingezonden brieven. Over een stellingname van de CU m.b.t. het Oekraïne referendum buitelden de forse meningen over elkaar heen. Maar over het interview met Tamme las ik tot op heden maar één ingezonden. Van een echtpaar uit IJmuiden, die hun kinderen naar de dr. M.B. van ’t Veerschool in Amsterdam stuurden. Een begrijpelijke reactie trouwens, want vooral rond en in Amsterdam was de keuze voor de school bij Sloterdijk veel meer ingegeven door een keus voor voluit christelijk onderwijs. Op de protestants-christelijke scholen was het christelijke karakter in snel tempo verdwenen. Vandaar dat veel ouders, toen er een alternatief was, daar voor kozen. Dat had denk ik vaak niet zo veel met een vrijgemaakte verbondsopvatting te maken. In een vervolgstudie zou ook voor deze ontwikkeling oog moeten zijn. Naar ik begreep van de promovendus dat er nog een congres komt naar aanleiding van het verschijnen van de handelseditie van zijn proefschrift. Hopelijk wordt dan ook de discussie breder en vooral ook op schoolniveau tussen ouders en leerkrachten en hun bestuurders gevoerd. Wat is de toekomst van christelijk onderwijs in een steeds verder geseculeerde samenleving? En bij die discussie is ook het gesprek met christelijke kerken nodig, hun plaats en ook de plaats van christelijk onderwijs ligt in het verlengde van elkaar.

PS:  Ik pleit niet voor afschaffing van gereformeerd of bijbelgetrouw of welke serieuze vorm van christelijk onderwijs. Er is echter nog veel te winnen, samen ook met het reformatorisch onderwijs. Op het gebied van bijbelonderwijs (nog lang niet alle gereformeerde scholen maken gebruik van alle mogelijkheden die de methode Levend Water biedt!), maar ook op gebied van geschiedenisonderwijs, muziekonderwijs en alle andere creatieve vakken.

Fiets | In memoriam Harm 1982 – 2016 (34)

p1050494Al een paar weken zoemde het door mijn hoofd, nummer vierendertig gaat over de fiets van Harm. Geen idee waarom precies, maar ik doe het gewoon. In mijn eerste blog over het verongelukken van Harm staat een foto van een min of meer verfrommelde fiets op de Nassaukade. De fiets was natuurlijk voor onderzoek meegenomen. Het karretje waar Harm zo trots op was, een soort hipsterfiets, licht, makkelijk wendbaar en een recht stuurtje. Op instagram had hij ooit trots een foto gezet. Weken na het ongeluk vroeg de familierechercheur wat we er mee wilden, moet de rijksrecherche in Alkmaar hem opruimen of willen jullie hem terug? Niet lang over nagedacht en aangegeven dat de fiets hier gebracht kon worden. Vrijdag 2 december was het zover, een grote politiebus stopte voor onze deur en we hebben ‘het wrak’ bij ons in de schuur gezet. Het viel mee, wat betreft het emotionele gedeelte en ook wat de fiets betreft. Natuurlijk aan alle kanten is hij beschadigd. De mooie aluminium spatborden, gekreukt. De wielen, ik weet niet of zelfs een hele goede fietsenmaker ze nog weer zuiver zou kunnen richten. De achtervork, of liggende achterbruggen, zijn flink verbogen. Daar kun je heel goed zien wat de impact van de aanrijding door het politiebusje is geweest. De onderzoeker uit Alkmaar drinkt bij ons aan tafel een kop koffie. Hij betuigt zijn deelneming en begrijpt hoe heftig het allemaal is. Hij vertelt ons dat het onderzoek in de afrondingsfase zit en uiterst zorgvuldig is gedaan. We wachten af wat er uiteindelijk in het proces-verbaal komt te staan.
Wat te doen met met Harms fiets? Een neef van Harm heeft aangeboden om te kijken of er nog iets van te maken valt. Persoonlijk zou ik de het wrak liefst ergens bij de plek van het ongeluk plaatsen. Een mooie plaquette erbij, als waarschuwing voor elke weggebruiker. Deze blog is dus een beetje ter ere van Harms fiets, maar opnieuw ook een stukje verdriet en pijn wat een plaats krijgt. Naast al die andere herinneringen en momenten dat we hem missen. Vierendertig is Harm geworden en je gaat je realiseren dat hij nooit vijfendertig zal worden. Steeds meer wordt het gemis harde werkelijkheid. En natuurlijk weten we dat er een Levende God is, een zorgende Vader, maar het gemis is er. Wanneer we over een paar weken de kerstrollade aansnijden als familie, zullen we hem onnoemlijk missen. Missen, met tegelijkertijd het besef dat het niet op houdt bij kerst, maar dat we mogen verlangen naar een geweldig terugzien, wanneer Jezus terugkomt.
Nummer 34 zal daarom niet de laatste zijn, ons verdriet is niet weg en Harm is zo vaak in onze gedachten, maar binnenkort zal de serie ook wel onderbroken worden door andere onderwerpen. Morgen gaat Tamme promoveren op de geschiedenis van het gereformeerd onderwijs. Ik kijk er naar uit en het zal zeker een blog opleveren.

Kyrie eleison

Lompie | In memoriam Harm 1982 – 2016 (33)

Harm in de bakfiets - 1985 - Bijlmerpark
Harm in de bakfiets – 1985 – Bijlmerpark

In de jaren tachtig van de vorige eeuw hielden we (een groep OPK leden)  ’s zomers evangelisatieprojecten. Het was een voortzetting  van het zaterdagse jeugdclubje in de Oosterparkkerk. Het clubje trok steeds minder kinderen en daarom zochten we een nieuwe doelgroep. Sommige medewerkers van de zaterdagclub waren bekend met het werk van E&R (evangelisatie en recreatie). En zo kon het gebeuren dat we in de zomervakantie een grote tent plaatsten in het Bijlmerpark, in die tijd een prachtig groengebied in Zuid-Oost . Daar zaten natuurlijk nogal wat haken en ogen aan vast, maar met een inventief groepje mensen lukte het ons toch. De eerste jaren met hulp van de genoemde vereniging E&R, later op eigen kracht. Achteraf gezien was het een nogal amateuristisch gedoe die paar weken in de zomervakantie. We hadden in die tijd als gereformeerde kerk in Amsterdam niet veel kaas gegeten van hoe je niet-gelovigen moest bereiken met het evangelie van Jezus Christus. Hoe goed bedoeld ook, we hebben heel veel beginnersfouten gemaakt. Maar….
Het leverde veel activiteiten en nieuw elan in de gemeente op. Verschillende broeders en zusters waren rond deze projecten op allerlei manieren actief. Door mee te werken op huishoudelijk gebied, koken, inrichten, meezingen en meebidden, ga zo maar door. Met natuurlijk als gevolg dat veel mensen opeens veel meer over de muren van hun eigen kerk gingen kijken. We werden opeens geconfronteerd met een grote diversiteit aan mensen die niets met God en gebod hadden. Maar dezelfde mensen waren wel geïnteresseerd in een bord warm eten, een avondje gezelligheid en warmte.  Door deze projecten is er in de OPK heel veel weer gaan bruisen. Immers door het seizoen heen moest er veel voorbereid worden en dat leverde ook de nodige activiteiten op. En daarnaast was er ook veel nawerk. Na twee weken in het park hadden we een lijst met namen, om contact mee te onderhouden. Die contacten namen we soms mee naar de kerk, maar nog vaker kwamen ze her en der over de vloer. Mij heeft het in ieder geval veel positiefs gebracht in het denken over de kerk als gemeenschap van Christus. Voor de OPK heeft dit er toe geleid dat er samen met de kerk in Zuid-West gemeentestichtingsprojecten werden gestart (eind vorige eeuw). In de Bijlmer werd zo de bodem gelegd voor de Akergemeente en STROOM.

Gerard ten voeten uit
Gerard had zijn fiets bij ons in de tuin gestald en op de deurmat deze boodschap achtergelaten

Eén contact uit die tijd zullen we als gezin nooit meer vergeten. Ooit kwam hij aanfietsen bij ‘De Witte Tent’, bleef eten en vertelde dat hij op dat moment leefde van het statiegeld van lege flessen. In de jaren er na leerden we stap voor stap Gerard Lubbers kennen. Gerard was chemicus geweest op het laboratorium van de UvA. Maar het leven was hem niet welgezind geweest. Verbroken relaties, twee kinderen die hij nooit mocht zien, een brand in zijn woonhuis… Hij woonde toen in een flat in de H-buurt. Door alles wat er gebeurd was en alle ‘onrecht’ wat hem was aangedaan, dat was in ieder geval zijn verhaal, was hij een ‘verzamelaar’ geworden. Anno 2016 zouden we er een hulp-tvploeg op af hebben gestuurd. En ook wij probeerden hem te helpen, zijn zaakjes weer een beetje op orde te krijgen. Een fatsoenlijk bed, opruimen, een schone keuken… Heel veel geduld en heel veel goede wil brachten ons en Gerard echter niet veel verder. Gerard bleef wie hij inmiddels was. Een vriendelijke en zeer welbespraakte en ook intelligente man. Zeer belezen en een groot liefhebber van Bach. In mijn LP-collectie zit nog steeds een dubbel LP met ‘Sonates voor orgel’, gespeeld door Marie Claire Alain. Gerard had hem meegenomen, want zijn eigen platenspeler deed het niet.  Echt genieten samen. Ook als we naar 2 voor 12 keken; Gerard wist soms alle 12 antwoorden uit zijn hoofd. Van samen meedoen is het jammer genoeg nooit gekomen. Soms was hij in de kerk, ging mee naar de mannenvereniging, maar het leukst was, als hij kwam eten. De kinderen, zeker Harm, konden het goed met hem vinden. Altijd had hij wel weer wat gevonden in een sloot onderweg, een doos met lekker ijs bijvoorbeeld. Onvergetelijk was het moment waarop hij zijn speelgoed-stoomlocomotief mee nam. Met aanmaakblokjes stookte Gerard het water warm en daar reed de locomotief door onze kamer. Een wonder van techniek en Harm genoot. Later kon hij er nog met smaak over vertellen. Een enkele keer is Harm mee geweest naar de flat van Gerard, nogal choquerend. Op een dag nam Gerard een wegwerkerslantaarn mee, ook gevonden zogenaamd. Harm heeft hem nog jaren bewaard volgens mij.
img_2103 Vanaf zijn balkon is Gerard getuige geweest van de Bijlmerramp waarbij een Israëlische Boeiing zich boorde in de flat Kruitberg, vlak bij zijn eigen flat. Psychisch gezien was dat een nieuwe klap. Later verhuisde Gerard naar zijn eigen opgeknapte huis in Zuid, maar daar het ging uiteindelijk bergafwaarts. Drank, verbittering en eenzaamheid hadden zich een weg gevreten. Hij overleed in 2004 in het verzorgingshuis Amstelhof, waar nu de Hermitage is gevestigd. Op Zorgvlied passeren we zijn graf als we de plek bezoeken waar Harm begraven ligt. Een groots monument met vele Lubbersen op de steen, maar de naam van Gerard is er niet op terug te vinden. Dus bij dezen: GERARD LUBBERS   16 juli 1935 – 2 oktober 2004. Wie weet kunnen we nog eens een nazaat van de familie Lubbers zo ver krijgen dat ook zijn naam vermeld wordt. Het is deze bijzondere man zeker gegund. Op zijn begrafenis heeft ds. Breen een getuigenis afgelegd over een zoekende en zwalkende gelovige. Misschien heeft Harm doordat hij ooit Gerard Lubbers heeft leren kennen, ook daarmee oog gekregen voor de mensen met  rafels en dat je ze niet op voorhand moet veroordelen.

Kyrie eleison

Sporten | In memoriam Harm 1982 – 2016 (32)

harm34van270Geen zin, maar toch de moed bij elkaar geschraapt om weer eens naar de sportschool te gaan. Spullen bij elkaar zoeken en handschoenen mee, het heeft gevroren. Gelukkig overweldigt de zon de kou een beetje. Nog diep in mijn winterjas gedoken slenter ik tussen zwetende sporters door. Vanuit mijn ooghoeken probeer ik te ontdekken of Piet er is. De zoon van Piet woont bij ons in de straat en weet natuurlijk precies wat ons is overkomen. Ik heb geen zin om weer te vertellen over de dood van mijn zoon Harm. Gelukkig, hij is nergens te ontdekken, ik kan rustig sporten. Bij het tweede toestel gaat het echter alsnog fout.

De rest van deze blog is te vinden op: http://www.ikmisje.tv

Op verzoek van de redactie van deze EO-website probeer de komende tijd wat verhalen over Harm zijn dood en de impact daarvan op papier te zetten. Ondertussen blijf ik ook op deze plek gewoon doorbloggen over van alles en nog wat.

Boos | In memoriam Harm 1982 – 2016 (31)

p1030728p1030802p1030891p1030837p1030892p1030815p1030712p1030713p1030874Vandaag voel ik me boos. Boos op van alles en nog wat. Boos op de hele situatie, boos op mezelf, boos omdat ik soms niet meer in slaap kom… Boos op mensen die onvoorzichtig doen in het verkeer, zomaar zitten te bellen op de fiets of niet uitkijken bij het afslaan. Boos dat we het ongeluk van Harm niet meer terug kunnen draaien, boos dat Harm niet tien seconden later of eerder overstak. Maar ook boos op het feit dat we nog geen rapport hebben van het politieonderzoek, we willen nu toch wel eens weten hoe een en ander gebeurd is. Boos omdat het herfst wordt, boos dat de bladeren van de bomen waaien en vallen en fietspaden vullen en glad maken. Boos dat ik die boze gedachten niet uit mijn hoofd kan bannen en boos dat ik zomaar ongeduldig wordt en niet gestoord wil worden. Boos omdat vanmorgen het gangpad bij Albert Heijn weer een paar keer versperd was en je er dan ingewikkeld om heen moet manoeuvreren. Boos omdat mensen niet aan mij kunnen zien dat je zoon dood is en dan opeens heel vriendelijk doen. Boos ben ik wanneer ik nog een keer door die prachtige Japan-foto’s van Harm blader en besef dat hij nooit meer zal reizen en foto’s maken. Boos omdat ik toch geniet van al die foto’s en het eigenlijk ook niet wil. Boos omdat ik zo nu en dan chagrijnig word en dan kort aangebonden en onvriendelijk reageer, soms zelfs tegen degene die me meer dan lief is. Boos; en het daarom ook maar opschrijf. Ik, in ieder geval, ben niet altijd sterk en heb er niet steeds zin om weer te vertellen hoe het gaat en hoe het niet gaat. En vervolgens wordt ik dan weer boos op mezelf omdat ik ook besef hoe geweldig het is dat er elke dag lieve mensen met ons meeleven, voor ons bidden en er ook om moeten huilen.

Kyrie eleison, ook over mijn boosheid

IDFA 2 | In memoriam Harm 1982 – 2016 (30)

Beste vriend van Harm stuurt berichtje of ik mee wil naar een documentaire op de IDFA. Misschien slaap ik al, het is al rond middernacht… Natuurlijk ga ik mee, bericht ik terug en natuurlijk gaan we daarna samen eten en Coos roept dat ze dan ook wil aanschuiven. Donderdagmiddag, het is koud, lekker op de fiets naar de Munt. Voor het eerst merk ik dat eindelijk de binnenstad autoluw is gemaakt. Eindelijk gewoon fietsen langs de Amstel, waar je anders constant toeristen midden op het fietspad vindt. Wat mij betreft hoeft het niet bij eenrichtingsverkeer te blijven.

p1030831
Harm vond dit geweldig
p1030844
wat zou dit engeltje uitroepen?

Far Western is een prachtige documentaire. Een bijzonder verhaal over bejaarde Japanse muzikanten die helemaal gegrepen zijn door country en bluegrassmuziek. Ooit hebben ze in de nasleep van de Tweede Wereldoorlog deze muziek leren kennen door de bezettende Amerikaanse militairen. Charlie Nagatani (ik moest het even weer opzoeken), speelt min of meer de hoofdrol. Nog regelmatig treedt hij op in zijn café en zingt daar de sterren van de hemel. Ook gaat hij mee wanneer een groep countrymuziekfans, gehuld in leren laarzen en jassen en grote cowboyhoeden op het hoofd, een tocht maakt langs de Texaanse steden die de bakermat vormen van deze muziek. Charlie mag optreden in de Grand Ole Opry, de muziektempel voor countryliefhebbers in Nashville . Een mooi inkijk in deze kleine gemeenschap van oudere Japanners, die zo Japans zijn gebleven, maar ook beseffen dat de Tweede Wereldoorlog hen veel meer democratie heeft gegeven en zij daar van iets kunnen doorgeven aan hun kinderen en kleinkinderen via deze romantische muziek.
Japan kwam door deze film opnieuw op mijn netvlies. Nog eens blader ik door de foto’s die Harm afgelopen zomer maakte toen hij met Iris zijn keurig uitgezette reisplan volgde. Ook in Japan fotografeerde Harm slapende treinreizigers en allerlei andere aparte dingen. Dat gaat van lantaarnpalen tot Japanse bierblikjes en ook prachtige zonsondergang foto’s. Veel foto’s heeft Harm gemaakt op Teshima, een eiland zuidelijk van Okayama in een binnenzee. Je kon er alleen heen met de veerpont en ook daarvan vind ik vele foto’s op zijn toestel. Harm vertelde na terugkeer dat dit eiland vol stond met kunstprojecten. Op Teshima hebben Harm en Iris hun hartslag laten opnemen in ‘Les Archives du Coeur‘, een kunstproject van Christian Boltanski. Het was heftig toen we dat voor de eerste keer na het ongeluk terug hoorden. Harm had er enthousiast over verteld, maar na zijn dood kreeg het opeens heel veel lading en betekenis. Tijdens de bijeenkomst in de Westerkerk was het bizar en ontroerend tegelijkertijd. Ik vroeg me toen af of elke hartslag zijn eigen afdruk heeft. Is elke hartslag uniek, zoals een vingerafdruk uniek is? En zou je kunnen googelen op archief van al die hartslagen? Ik heb het nog niet kunnen vinden.

'Archief van het hart' op Teshima, zoals Harm het vastlegde
‘Archief van het hart’ op Teshima, zoals Harm het vastlegde

Far Western gaf een mooie inkijk in Japan en ik begin een beetje te begrijpen wat Harm intrigeerde in dit land aan de andere kant van onze wereldbol. Ook Harm had de ‘De haas met de amberkleurige ogen’ gelezen en in zijn boekenkast stond nog mijn exemplaar van ‘De niet verhoorde gebeden van Jacob de Zoet’. Dat laatste boek gaat over Decima, het eilandje dat was toegewezen aan de Nederlanders die als enige Europeanen eeuwenlang handel mochten drijven met Japan. Opeens krijg je een inkijk in het leven van je zoon en zijn interesses.

Het gemis slaat dan ook weer toe. Ondanks zijn hartslag op een ceedeetje, Harm hebben we er niet mee terug. Ook Harm zijn beste vriend concludeerde het. We hebben een paar mooie docu’s gezien. “Met inderdaad steeds op de achter- en soms wat meer op de voorgrond het gemis…” Eten bij van Kerkwijk aan de Nes, met het besef dat Harm in zijn studententijd daar in de afwaskeuken stond. Nu stampt er een chagrijnige allochtoon tussen de wachtenden door met een grote teil met vieze borden. Zou Harm indertijd ook zo gereageerd hebben? Of kon er een vrolijker kwinkslag af? En bij de docu ‘France’ zou hij hard gegrinnikt hebben om de gesprekken tussen ‘gewone’ Franse mensen, vrienden, echtparen, familieleden.. Wat zou ik met Harm in die caravan, ergens op een dorpsplein of tegenover de Maire besproken hebben?

Kyrie eleison

IDFA | In memoriam Harm 1982 – 2016 (29)

french-filmmaker-bernard-henri-levy-peshmerga-2016-photo-afp-nrt-ekurdWaarom hielden we allebei van documentaires? Al een aantal jaren maakten we er een gewoonte van om minstens een grote docu te zien op het IDFA. Soms hadden we het beiden te druk, maar dierbaar zijn me nu de avonden dat we vol overgave gekluisterd zaten te kijken naar een tocht naar de top van de Himalaya of de zegetocht van Karsu Dönmez. Extra spannend werd het wanneer de filmmaker zelf in de zaal zat, Harm wilde eigenlijk wel  gelijk vrienden maken. Nu ik terug kijk, merk je extra dat je dan dezelfde belangstelling had. Dezelfde zaken in een film vielen ons op en we snapten waarom de filmmaker zijn docu had gemaakt zoals hij hem had gemaakt. Soms appten we elkaar als er iets bijzonders op tv voorbij kwam. ‘Nu op npo2! Strandbeesten’, liet ik weten. Harm: ‘Ha leuk / Mooie vent he?’ En in de tweede helft van augustus vroeg ik: ‘Ben je al naar ‘the red turtle’ geweest? Zin om samen te gaan deze week?’ Helaas, laatste appje in mijn app-contact met Harm. Later bleek dat hij al naar de prachtige film van Michael Dudok de Wit was geweest en het hem ook gegrepen had, zeker na zijn Japan-reis met Iris. Ik kan me herinneren dat we van dezelfde filmmaker de prachtige tekenfilm ‘Father and Daughter’ op de computer hebben zitten kijken. Prachtige herinneringen en tegelijk ook zo pijnlijk. Ik mis mijn zoon, ik mis hem.
IDFA stond al maanden in mijn agenda. Stiekem verheug je je er dan op om samen op stap te gaan. Van te voren een hapje eten en ons dan hullen in een donkere bioscoopzaal. Om afgelopen vrijdag met mijn broer op stap te gaan was niet minder leuk natuurlijk. Ik had het echter zo graag met Harm willen doen. Een poëtische docu-film over Cambodja, de tijd van Rode Khmer. En na een lunch in de Amsterdam Tower, genietend van een prachtig uitzicht, op naar de volgende docu in Eye. Opnieuw besef ik dat Harm genoten zou hebben. Niet van alle geweld in “Peshmerga”. Maar wel dat de producer en de maker in de zaal zijn en na afloop het publiek te woord staan. Bernard-Henri Lévy hield een boeiend betoog over het maken van zijn film; “Niemand deed het, dus moest ik het doen”.
Vanavond was de docu over Frans Timmermans op tv. Geen idee of Harm dat interessant zou hebben gevonden. Maar het gaf wel een heel mooi beeld van een gedreven en fanatieke politicus, die het project Europa koste wat kost een gezicht wil geven. Gelukkig wordt deze week er ook op tv veel aandacht aan goede docu’s geschonken. Docu’s geven een reële en vaak ook literaire kijk op een gebeurtenis, een persoon of bijvoorbeeld op kunst. Daarom spreken ze mij aan en voor Harm gold dat ook.  Het is dus genieten deze week, ondanks de weemoed en het gemis.

Kyrie eleison, ook over het volk in Koerdistan dat al zo lang vecht voor een eigen plek onder de zon en dat zo vaak moet bekopen met de dood.

Orgaandonatie | In memoriam Harm 1982 – 2016 (28)

p1050458Gistermorgen afscheid genomen van het prachtige waddeneiland Ameland. Fietsen weer achter op de auto gezet en nog even naar het strand voor een “koffietje”. Omdat de wind inmiddels uit het westen komt, was de zee  bij het huisje ook al goed te horen. De branding was dan ook een flink stuk forser. We rijden een “laatste” keer door Hollum. Gelukkig hebben we genoeg tijd  om in het Maritiem Museum nog een snuif kunst te nemen. De koeien van Karel Buskus maken indruk op ons.  Nog even een foto van een vooroorlogse ANWB wegwijzer en dan via de Ridderweg naar de zuidkant van Ballum. Bij Nobel halen we als aandenken nog een heerlijke fles likeur, een specialiteit van het eiland. We zijn mooi op tijd voor de boot en in ruim drie kwartier staan we weer op het vaste land. Via Harlingen en Afsluitdijk, wat is Nederland prachtig in de herfst, rijden we ons Noord-Holland binnen. Bij Medemblik krijg je het Randstad gevoel al weer een beetje. Tig kranen zijn druk bezig een fabriekshal uit de grond te trekken, naast kilometers kassen met fruit en groente.

p1050450Thuis ligt er een stapel post op tafel. Kranten, reclame, maar ook lieve berichten van meeleven. Tussen alle post zit ook een brief van het Erasmus MC. Een schriftelijke bevestiging van waar de transplantatiecoördinator ons al over gebeld heeft.
Ik citeer: “Na zijn overlijden doneerde uw zoon zijn beide nieren.
Zijn linker nier is getransplanteerd bij een man van — jaar oud.
Zijn rechter nier is getransplanteerd bij een vrouw van — jaar oud. Beide ontvangers zijn thuis en maken het goed. Zij zijn niet meer afhankelijk van dialyse, de nieren functioneren goed.
Zijn hart is uitgenomen t.b.v. hartklepdonatie. Zowel de klep van de aorta (grote lichaamsslagader) als van de longslagader (deze ontspringt in het hart) zijn goedgekeurd en wachten op een passende ontvanger.Namens deze patiënten wil ik u danken. Zij kunnen u niet persoonlijk benaderen maar zijn zich zeer bewust van het feit dat hun nieuwe kans zo verbonden is met uw verdriet.”
Ondanks het verdriet en het  gemis van Harm is dit een mooi bericht. Die woensdag de 14e moesten we in een split second beslissen. Getwijfeld hebben we niet. Achteraf kijken we er ook met een goed gevoel op terug. Maar nu na twee maanden ook werkelijk blijkt dat twee mensen geholpen zijn, is dat om dankbaar voor te zijn. De medewerkers van het transplantatieteam hebben uitstekend werk gedaan. Zorgvuldigheid stond aan alle kanten voorop. Ondanks het feit dat wij als ouders binnen een heel korte tijd moesten beslissen, verliep het hele proces stap voor stap volgens protocol. Harm had zichzelf nergens laten registreren als donor, dan moet je  als nabestaanden nu eenmaal beslissen. Bij dezen roep ik iedereen dan ook op om zich te laten registreren als donor. (www.donorregister.nl)  Het voorkomt in ieder geval dat mocht je iets gebeuren, je nabestaanden niet opeens voor de keus staan. Je kunt je namelijk ook laten registreren wanneer je geen donor wilt zijn!
Het blijft een raar idee dat er nu  twee mensen rondlopen met een stukje Harm. Hoe klein en onbeduidend het misschien ook is, voor deze man en vrouw is een eind gekomen aan heel veel  dialyse-ellende.
Wat betreft de hartklepdonatie is het zo dat we niet gelijk horen of er een ontvanger voor gevonden is. Ze kunnen de hartkleppen wel tot vijf jaar bewaren, zo werd ons verteld. Later kunnen we dan weer informeren of er iets mee gebeurd is.

Kyrie eleison, ook over de personen die een nier van Harm hebben ontvangen.             

Actus tragicus | In memoriam Harm 1982 – 2016 (27)

De maan op z'n grootst...
De maan op z’n grootst…

Harm had in Spotify een speciale lijst aangemaakt. Een ‘When I die’ lijst. In totaal wel acht uur muziek die hij bijzonder mooi vond. Zo mooi dat hij die muziek wel gedraaid wilde hebben bij zijn begrafenis, dat mag je naar mijn idee dan wel afleiden uit de door hem gekozen titel. Iris, zijn vriendin heeft er vijf prachtige nummers uitgezocht voor de bijeenkomst in de Westerkerk. Het was beslist niet de muziek van Coos en mij, maar al luisterend bleek het bijzonder goed te passen in het programma. Natuurlijk hadden we ook zelf muziek bij het programma gezocht. Zoals het stuk van Johann Sebastian Bach, ‘Gottes Zeit ist die allerbeste Zeit’. Deze cantate begint met een wonderschone sonatina. Een melodie waarvan je onder normale omstandigheden al tranen in de ogen krijgt. Op de site ‘All of Bach‘ staat in de toelichting het mooi omschreven: “De violen schitteren door afwezigheid, maar er zijn wel twee blokfluiten en twee viola da gamba’s. Zij leveren een zachte, troostrijke en soms haast hemelse klank.” Die AoB site is trouwens een prachtig initiatief. In het voorjaar van 2014 kwam deze site in de lucht en Harm bracht me al snel op de hoogte. Dat was omdat het bedrijf waar hij werkte deze site had ontworpen en gerealiseerd. Met dank aan Fabrique dus. De uitvoering van ‘Actus Tragicus’ is aangrijpend, ook al zit je te luisteren achter je computer. Inmiddels zijn na twee-en-een-half jaar veel werken van Bach op deze site te vinden. Uren genieten dus! En, wat zo mooi is, je vindt bij elk uitgevoerd werk een uitgebreide toelichting en ook de gezongen teksten. In de Westerkerk hebben we de sonatina en het daarop volgende koor laten horen. Een voluit bijbelse tekst, die als een geloofsbelijdenis mocht klinken. Ook al snappen we niets van het moment van de dood van Harm en blijft het ook na twee maanden niet te bevatten.

harm-bij-plek
Harm als filosoof, met dank aan Iris

Gods tijd is altijd de beste tijd.
In hem leven, bewegen en zijn wij,
zolang hij wil.
In hem sterven wij op de juiste tijd,
wanneer hij wil.

Graag hadden we natuurlijk de hele cantate laten horen. Helaas was de tijd daarvoor niet toereikend. Maar nu het vandaag al twee maanden geleden is dat Harm verongelukte, geef ik de lezers ook het laatste koor van cantate BWV 106 mee.

Glorie, lof, eer en heerlijkheid
zij aan u, God de Vader en de Zoon gegeven, en met name
aan de Heilige Geest!
Laat die goddelijke kracht,
ons zegevierend doen overwinnen
door Jezus Christus, amen.

Ameland | In memoriam Harm 1982 – 2016 (26)

strand-laarsWe wandelen over het strand en de tranen van kou drogen als vanzelf door de wind. Een stuk hout, een laars, voor de rest een prachtige zandvlakte, getekend door wind en water. Een weekje Ameland doet goed, even weg van alle beslommeringen en geregel. Onze fietsen hebben geen enkele moeite met de schelpenpaden en voor we het weten zijn we in Nes of Ballum. De maand november is door slimme Amelanders uitgeroepen tot kunstmaand. Kerken, strandtenten, restaurants en ook het gemeentehuis; wat maar enigszins geschikt is doet mee. Kunstenaars hebben hun werk uitgestald en opgehangen, tot in de vuurtoren aan toe. Omdat de markante rood-witte vuurtoren een verfbeurt nodig heeft zijn kunstenaars uitgedaagd een ontwerp in te leveren. Nu zweven er duikers, dolfijnen, zeehonden en walvissen  rond de toren. Vandaag hebben we met de kleinkinderen de toren beklommen en genoten van een prachtig, maar koud uitzicht. Tweehonderdzesendertig stalen treden omhoog in een toren die is ingehaald door modernere apparatuur. Onder het vuurtorenlicht van bijna vierenhalf miljoen candela zit geen vuurtorenwachter meer, maar een etalagepop.  Op Ameland steken ze elke dag er een op ‘voor altijd Harm’, zegt Coos. Nou niet één dus, maar vierenhalf miljoen!

verborgen-verdriet-2Eerder deze week bekeken we in de Gereformeerde-Doopsgezinde Kerk van Hollum de schilderijen van Ans Markus. Ze heeft een serie indrukwekkende schilderijen gemaakt onder de titel ‘Verborgen Verdriet’. In deze serie heeft ze mannen vastgelegd die verdrietig zijn. Meestal hebben ze handen voor hun gezicht. De kunstenares zegt in het programmaboekje: “mannen mogen dan wel minder hun emoties tonen, maar die zijn er wel degelijk”. De voor je gevoel onaffe schilderijen, stralen letterlijk het verdriet uit en stemmen tot bezinning. Er zijn geen tranen te zien, de handen zijn voor het gezicht geslagen. Maar wel druipt aan de onderkant langzaam de verf naar beneden, de man huilt met zijn lijf… Zo ontkomen we ook op Ameland niet aan de dood van Harm. Of we nu op een avond zitten te kijken naar een aflevering van ‘dolende dertigers’ waarin een grijnzende Harm met zijn vrienden geniet van een festival.
Op het laatste festival, waar hij was in september, op het waddeneiland Vlieland, had Harm een T-shirt gekocht. Hij droeg het toen hij in de vroege nacht van 14 september de Nassaukade overstak. ‘Into the great wide open’ staat op het shirt gedrukt en het borstzakje heeft een mooie foto van een blauwe lucht met wat wolkjes. Was het symbolisch? Net zo symbolisch als de verdrietige mannen op de schilderijen van Ans Markus? Het lijkt wel of het verdriet niet afneemt en het gemis stukje bij beetje erger wordt. Wat had ik graag met hem door de duinen gelopen en over het strand gebanjerd. Nu, met de rest van het gezin is het fijn, maar het zal nooit meer compleet zijn.

vuurtoren-ameland-1

 

 

 

 

Kyrie eleison, want we weten dat U het niet zo bedoeld hebt.

Abonneren | In memoriam Harm 1982 – 2016 (25)

r0000367Met dank aan collega Martin bij MM. Harm zou het al zo lang doen, maar ja het moest wel even gebeuren. Zoals wel vaker gebeurde, het komt wel goed. Gelukkig is er dus een fantastische collega die gelijk begrijpt wat ik bedoel. En.. het ziet er ook gewoon netjes uit, de juiste afstanden en de goede spatiëring. Door je e-mailadres in te vullen krijg je automatisch een mail wanneer ik weer iets geblogd heb. Het kost niets.

Waarom was Harm zo’n fan van Adidas ? Tig foto’s zijn er waar hij op staat met een Adidasvest. Inmiddels zijn er verschillende vrienden en neven die ter nagedachtenis regelmatig een vest van Harm aantrekken. Op die manier blijft hij toch een beetje voortleven. We willen Harm niet vergeten! Zo heb ik inmiddels ook zijn mooie KEF-speakers aangesloten. Ze passen  heel goed bij mijn eigen KEF-speakers. Ook zijn versterker heb ik in gebruik genomen. Een mooie blijvende herinnering aan Harm, vooral ook omdat hij het ook in muziek goed voor elkaar wilde hebben.

Kyrie eleison

Ik mis je | In memoriam Harm 1982 – 2016 (24)

r0000219Het is zondagmiddag en voor mij op tafel ligt het boek van Rikko Voorberg, ‘De dominee leert vloeken’. Graag zou ik het je cadeau hebben gedaan en aangemoedigd hebben om het te lezen. Niet half, maar deze keer helemaal. En dan bij een koffietje er over door praten wat de kunstenaar Rikko in je losmaakt. Of vond je het al met al toch te confronterend wat dominee Rikko doet? Kan je vader het misschien nog wel meer waarderen dan zijn zoon? Ik mis je, omdat we het niet meer kunnen bespreken, er niet meer samen over door kunnen ouwehoeren.
In de ‘PS van de week’ staat een mooi interview met Erik Kessels van het reclamebureau aan de Lauriergracht. Ik wil er met je over doorpraten. Die Kessels heeft prachtige ideeën over creativiteit en ik kom dezelfde gedrevenheid tegen wanneer ik praat met collega’s van je. Volgens mij hebben we het wel eens gehad over de fotoboeken van KESSELSKRAMER. Het moet schuren en het moet ook nog beter dan goed zijn. Het is alsof ik je chef bij MM hoor praten. Zonde dat je er niet was toen we afgelopen donderdag met Femmie en Rieke gingen lunchen bij de Monks. Fantastisch dat we zoveel konden delen met je collega’s. De gereserveerde tafel was haast te klein, maar je had er op een hoekje best nog bij gekund. We misten je allemaal en hadden zo graag je grijnzende kop gezien en je willen horen over weer een foto in de trein van een slapende forens. Nooit zal het rijtje van 100 compleet worden en elke keer bij een slapende treinreiziger missen we jou, om even stiekem een foto te nemen. Wanneer we later over je afdeling lopen, is de lege plek bij je computer o zo zichtbaar. Waar hang je uit? Welke afdeling ben je even naar toegelopen om inspiratie op te doen? Welk geel memootje kende je inmiddels uit je hoofd en was aan vervanging toe? Ik mis je en wil het wel in honderd verschillende lettertypes achter elkaar zetten. Waarom voelt het net of 14 september gisteren was?
Ik mis je. Onder het boek van Rikko ligt de IDFA krant van 2016. Volgende week is het zover en worden de bioscopen en filmhuizen in Amsterdam weer overspoeld met prachtige en spraakmakende documentaires. Al bladerend bedenk ik welke we samen leuk vinden, maar niet gaan zien. Misschien de film ‘Uzu’ over een religieus ritueel in de Japanse stad Matsuyama of naar een Franse documentaire over vluchtelingen op het inloopspreekuur van dokter Jean Pierre Geeraert. Meestal liet ik het aan jou over om iets uit te zoeken, omdat je agenda vaak al zo vol zat. Nu zal ik alleen moeten zoeken en daar mis ik je om.
Ik mis je, omdat vanmiddag je vrienden komen en jij er niet bij bent. We gaan kijken naar de film van de bijeenkomst in de Westerkerk. Opnieuw zullen we huilen en elkaar vasthouden. Het glas zullen we heffen, op jou, omdat we je missen.

Kyrie eleison

Waar zijn onze rituelen…? | In memoriam Harm 1982 – 2016 (23)

oud-kat-kerk-2Woensdag 2 november was het niet alleen ‘dankdag voor gewas en arbeid’, maar ook Allerzielen. Geert stuurde een mail dat hij gevraagd had om bij hem in de Oud Katholieke Kerk ook de naam van Harm te noemen en een kaars aan steken. Tegenover Loetje staat aan de Ruysdaelstraat al jaren het Amsterdamse kerkgebouw van de OKK. In de eucharistieviering werd woensdag stilgestaan bij wie stierf en je bijbleef. Een mooie en indringende en ook rustgevende viering. Vooral het Kyrie eleison en ook psalm 130 maakten indruk op mij en Coos. Gedurende de dienst besef dat je als gereformeerd christen dit in je eigen kerk mist. Ooit is met de reformatie dit soort rituelen uit de liturgie verdwenen, denk ik. En al heel lang beseffen protestanten dat ze toen veel kwijt geraakt zijn, maar helaas zijn er te weinig rituelen voor terug gekomen. Nu we Allerzielen hebben ervaren als heel mooi en ook het bij God brengen van je verdriet en gemis, zou het heel mooi zijn om dat ook gewoon in de gereformeerde kerk een plek te geven. De voorganger draaide er ook niet omheen. “Is het Koninkrijk van God een vrome illusie? Houden we onszelf voor de gek? Maar dan zou het leven toch zinloos zijn? De doem van de dood zou toch constant boven je hoofd blijven hangen? Geloof is nodig tegen pessimisme en angst! Uitzicht op Gods Koninkrijk houdt zicht op het leven en wie Jezus hoort spreken in het evangelie, hoort God spreken. ‘Er zij licht’, staat geschreven, kies daarom voor het leven. ‘Ik ben het leven en wie in mij gelooft zal niet sterven’, zei Jezus. Mensen die dit willen en durven nazeggen, mogen deel hebben aan de eeuwige vreugde in Gods Koninkrijk!” Wij konden niet anders dan dit beamen.

nassaukade-na-renovatieEerder heb ik al geschreven over de werkzaamheden aan de Nassaukade. Inmiddels is dat afgerond en voor zover ik kan inschatten, is het een stukje veiliger geworden. Je kunt als fietser en voetganger in ieder geval even pauzeren op een soort vluchtheuvel. Auto’s zijn door de wegversmalling ook gedwongen iets af te remmen. Harm komt er niet door terug, maar misschien voorkomt het dat er meer slachtoffers vallen.
De laatste weken krijgen we regelmatig de vraag of er al meer bekend is over het onderzoek naar het ongeluk. Helaas is dat nog niet het geval, maar binnen een paar weken zullen de resultaten wel op een rij staan. Hoe en wat er dan gaat gebeuren weten we ook nog niet precies.  Waarschijnlijk komt er uiteindelijk wel een strafproces naar we nu weten. Te zijner tijd zal ik daar ongetwijfeld nog wel eens over berichten.

samen-ijsNaast het mooie van een ritueel als Allerzielen, zijn er ook nog steeds de dagelijkse rituelen. Een kaars aansteken op de kast bij allerlei spulletjes van Harm, maar ook stap voor stap verder opruimen. Inmiddels ook allerlei paperassen uitgezocht en maar eens geordend in een map. Van alles kom je dan tegen, een concurrentie beding van Resoluut, Harms arbeidsovereenkomsten, een Strum Academy certificaat, maar ook een onderwater navigatie brevet. Opnieuw trekt het leven in Harm in korte hoofdstukjes aan je voorbij, bizar. Rituelen vind ik eigenlijk ook dat lieve mensen op bezoek komen, het doet zo goed! Nog eens verhalen ophalen over Harm en nog een keer naar de foto’s van 22 september kijken. Een kaartje, een belletje, voor ons werkt het. Ook al weten we soms niet te zeggen hoe het gaat en hoe het nog voelt…

Kyrie eleison

Therapeutisch | In memoriam Harm 1982 – 2016 (22)

open-brief-congres-28102016Ik rij door de polder naar Kampen, parkeer op advies bij het gemeentehuis en wandel op deze prachtige herfstochtend naar de Nieuwe Kerk. Vandaag wordt in deze kerk stilgestaan bij vijftig jaar Open Brief. Iets wat de meeste lezers van mijn blog helemaal niets zegt waarschijnlijk. Zelfs mijn kinderen snappen hier helemaal niets meer van, laat staan iemand die niet is ingewijd in heel specifieke kerkgeschiedenis. Heel kort gezegd komt het er op neer dat een Open Brief van een 25 tal dominees, mee de aanzet werd tot een scheuring in de Gereformeerde Kerken vrijgemaakt. Ik was toen net tien en kan me er alleen nog van herinneren dat onze dominee in Hoogeveen een fel bestrijder was van de Open Brief aanhangers. Hij kon aan het eind van de dienst zó bidden dat er enkele broeders en zusters met hun gezin, onder het bidden, de kerk uit stommelden. Later in 1970 was er in Hoogeveen een synode. Ook daar werd de breuk tussen ‘binnen en buiten verband’, zoals de door de scheuring ontstane groepen in eerste instantie werden genoemd, niet meer geheeld. De ‘buitenverbanders’ gingen verder onder de naam Nederlands Gereformeerde Kerken. In 1970 was ik natuurlijk wat ouder en kan mij er van herinneren dat het emotionele vergaderingen moeten zijn geweest. De breuk liep soms dwars door gezinnen en zorgde voor jarenlange trauma’s.
Ik vind het prettig om me weer even onder te dompelen in een stuk kerkgeschiedenis waar we ook in kerkelijk Amsterdam vaak tegen aan zijn gelopen. Inmiddels zijn er al weer jaren terug vele gesprekken geweest en erkennen de GKv en de NGK en ook de CGK trouwens, elkaar als kerken van Christus. Wanneer het zo uit komt preken dominees ook in deze drie verschillende kerken. Even een dag geen nasleep van Harms ongeluk aan mijn hoofd denk ik, wanneer ik de Nieuwe Kerk aan de Broederweg binnenstap. Toch ontloop ik het ook vandaag niet. Erik schiet me aan en betoont zijn medeleven, heeft vaak aan ons gedacht. Ik kan niet veel zeggen, tranen kruipen omhoog. Later zie ik Dik-Johan zitten, met een groet laat hij merken dat hij me ziet zitten en in de pauze spreken we elkaar. Natuurlijk gaat het over Harm. En ook in de ontmoetingen met Piet, Arnold, Atze, Cor en Hans kan ik er niet omheen. Praten over een kerkscheuring blijkt deze dag goed te doen. Maar mij doet het praten over het verlies van onze oudste ook goed. Tijdens de receptie spreek ik Peter. Prachtig hield hij aan het eind van deze congresdag een emotioneel betoog. “Oproep tot eenheid”, noteer ik mijn Moleskine. Ik vertel Peter dat ik gelijk aan zijn vader moest denken toen hij sprak. Meer dan vijfentwintig jaar geleden nodigde ik op school rond de 4 en 5 mei herdenking vaak mensen uit die de Tweede Wereldoorlog bewust hadden meegemaakt. Zo kwam ook opa Sneep op een middag zijn verhaal vertellen. Al vrij snel was hij in WOII ondergedoken in Amsterdam en betrokken geraakt bij het drukken van het illegale Vrij Nederland. Prachtig kon hij er over vertellen. De leerlingen en zeker zijn kleinkinderen gingen helemaal op in zijn geschiedenis.
Toch moest ik speciale toestemming krijgen van ons schoolhoofd om meneer Sneep binnen te halen. Meneer Sneep, zo begreep ik uit de toelichting van meneer Wietsma, was ‘besmet’. Hij had ooit in 1966 aan de wieg gestaan van de Open Brief en hem zelfs gedrukt! En tja… Inmiddels kijken we daar naar met een heel andere blik en vinden we zo’n reactie echt raar. Maar het laat wel zien hoe diep de emoties zaten als het ging over die Open Brief en daaruit volgende kerkscheuring.  Nu kan ik er met Peter om glimlachen. Daan en Kees komen er even later bij staan. Daan heeft me al eerder verteld dat hij mijn blog volgt en het hem extra raakt omdat hun gezin een dochter heeft moeten begraven. Daan vraagt Peter hoe hij deze dag ervaren heeft. “Therapeutisch”, zegt Peter.
Na een kop koffie aan de Burgwal bij Kees, waar we nog veel oude Amsterdamse gebeurtenissen voorbij laten komen, wandel ik door het inmiddels in straatlantaarnlicht gehulde Kampen naar de auto. Het woord therapeutisch blijft maar rondzingen in mijn hoofd. Jazeker, ook voor mij was het therapeutisch, om toch weer te vertellen en te delen over het verlies van Harm.

Kyrie eleison

Genereus | In memoriam Harm 1982 – 2016 (21)

1988-harm-met-ookgpleisterOok vandaag kwamen er per post nog condoleances binnen. Je merkt dan steeds weer dat het ook anderen niet loslaat en misschien helpt het ons juist een beetje om los te laten. De oogpleisters zullen we goed bewaren, waarschijnlijk plak ik ze in het boek met herinneringen aan Harm. Ontroerend mooi en doet me terugdenken aan de tijd dat we met hem naar de VU polikliniek gingen en iedere keer maar controleren of z’n luie oog het iets beter zou gaan doen. Om het nog enigszins aantrekkelijk te maken kregen die malle pleister/ooglapjes een stickertje. Zag Harm zelf niets van natuurlijk, maar het verguldde iets. Volgens de orthoptist zou Harm nooit straaljagerpiloot kunnen worden, omdat hij geen diepte zag. Vond hij geen probleem trouwens. Uiteindelijk had hij er bij zijn werk als design director geen nadeel van, voor zover ik weet.

distorion-records-westerstraatOok een hele mooie reactie kwam vanmiddag tijdens een kop koffie aan het Beukenplein. Harms beste vriend vertelde me dat hij even was gaan snuffelen bij Distorion Records aan de Westerstraat. De eigenaar vertelde hem dat hij net wat dozen met mooie lp’s had binnengekregen. Dat er ook een bizar verhaal aan vast zat, want het was binnengebracht door de vader van een verongelukte jongeman. Harms vriend vertelde natuurlijk dat hij de betreffende muziekliefhebber heel goed gekend had. Het cirkeltje was rond. Vervolgens vertelt de handelaar dat hij achteraf gezien, bij het doorbladeren van de dozen lp’s merkte dat er toch meer bijzonder materiaal tussen zat, dan hij in eerste instantie gedacht had. Daarom gaf hij alsnog vijftig euro extra. Bij het kopje koffie komt er dus ook een briefje van vijftig op tafel, hoe genereus van deze platenhandelaar. Hartelijk dank; het getuigt van vakmanschap en handelaarsgeest. Harm zou het ook gewaardeerd hebben en met een grote grijns op zijn gezicht de winkel zijn uitgegaan.

Kyrie eleison