Laat de Heer uw vreugde blijven (In memoriam Harm 1982 – 2016)

kadootje-van-kleinkinderen
cadeautje van kleinkinderen

Gistermorgen zijn we maar weer gewoon naar de kerk geweest. Het is maar goed dat zo’n ritme ingesleten is. Geen gewoonte,  laat het duidelijk zijn, maar vooral een wekelijkse behoefte. Geen zin in het orgel, maar wel in de preek en dat laatste overheerst gelukkig. Theodoor staat vandaag op het programma. Niets menselijks is mij vreemd, ik verheug me erop. Onze oudste dochter gaat mee en laat man en kleinkinderen aan de Boekweitdonk achter. In de kerk schuiven mijn broer en zus bij ons in de rij.

4 Laat de Heer uw vreugde blijven; ik zeg u nogmaals: wees altijd verheugd. 5 Laat iedereen u kennen als vriendelijke mensen. De Heer is nabij. 6 Wees over niets bezorgd, maar vraag God wat u nodig hebt en dank hem in al uw gebeden. 7 Dan zal de vrede van God, die alle verstand te boven gaat, uw hart en gedachten in Christus Jezus bewaren. 8 Ten slotte, broeders en zusters, schenk aandacht aan alles wat waar is, alles wat edel is, alles wat rechtvaardig is, alles wat zuiver is, alles wat lieflijk is, alles wat eervol is, kortom, aan alles wat deugdzaam is en lof verdient. 9 Doe alles wat ik u heb geleerd en overgedragen, wat ik u heb verteld en laten zien. Doe het, en de God van de vrede zal met u zijn.   
Filippenzen 4, Paul leest het voor, met zijn kenmerkende Amsterdamse accent
. Laat de Heer uw vreugde blijven.” Theodoor legt uit; ‘Altijd verheugd zijn, dat lukt je toch helemaal niet? Je aan iedereen laten kennen als vriendelijke mensen, ook aan die vervelende collega of buurman. Hoe kan die Paulus dit nou zeggen? Hij schrijft zelfs vanuit de gevangenis en die zagen er zeker wel anders uit dan die van tegenwoordig. Wat is geheim? Hoe kan hij dit opschrijven?
“De Heer is nabij”, zegt Paulus en dat is het grote geheim dat Paulus dit durft op te schrijven. God is er en als God er is, als je dat als lezer of toehoorder gelooft en ervaart, dan komt er ruimte om blij en vriendelijk te zijn. Je hebt immers zoveel gekregen van God, dat je daardoor ruimte krijgt om verheugd te zijn. In elke situatie; vreugde! Jezus is zo belangrijk voor je, dat je dat een diepe, innerlijke vreugde geeft. Paulus had Jezus ontmoet, toen hij op weg was naar Damascus. Dezelfde Jezus die hongerige mensen voedsel geeft en ook huilde bij het graf van zijn vriend Lazarus. De zelfde Jezus die bij dat graf ook zei: Ik ben de opstanding en het leven! God lijkt in onze cultuur en onze stad Amsterdam volledig afwezig. Het is dan best moeilijk om in elke situatie in die vreugde te blijven. Er komt zo ontzettend veel, via welke media dan ook, ellende bij ons binnen. Dat maakt het ingewikkeld.

op het graf van J.W. van Egdom
op het graf van J.W. van Egdom

TIP: De heer is nabij en daarom maar God alles vragen wat je nodig hebt. We noemen dat bidden. En als jezelf niet kunt bidden, laat dan andere mensen voor je bidden. Ook al geloof je er op dit moment niets van. Zeg alles wat je nodig hebt. Het hoeft niet mooie woorden. Bid en dank of laat voor je bidden en danken.
ANTWOORD: Als je dat doet, dan zal de vrede van God, dat boven alle verstand uit gaat, je hart en gedachten in Christus Jezus bewaren. Daarmee is het verdriet niet weg (ook ons verdriet om de dood van Harm niet, RJW). Ondanks alles krijg je dan rust, omdat de basis is en Jezus mijn vreugde.
Vrede van God maakt mense actief. Een mooi voorbeeld daarvan is Beatrice de Graaf in DWDD. Zij zei dat geloof ook een kracht ten goede kan zijn. Is dat gemakkelijk? Nee. (En Coos en ik zeggen dat uit het diepst van hart ook na! RJW). Ervaar dus de vrede van God in jouw leven., die is er voor iedereen die dat aan wil pakken en niet alleen maar voor een select groepje kerkmensen of uitverkorenen.
[ Hierboven de preek van Theodoor Meedendorp in het kort samengevat. Ik hoop dat ik de boodschap recht heb gedaan.] In mij was er na de preek een hartgrondig Amen. Tegelijkertijd ook een verlangen dat veel mensen de vrede van God gaan ervaren. De vrienden en vriendinnen van Harm, zijn collega’s en iedereen die hem kende. Niet als een soort vrome christelijke behoefte, maar uit het diepe besef en geloof dat het zo is en het helpt bij een plek van alle rottigheid, verdriet en shit (vergeef me dat laatste, maar ik heb geen ander woord ervoor).

Gistermiddag zijn we met mijn broer en zus nog even naar Zorgvlied geweest. Je zag dat Harm zijn graf al en beetje ingeklonken was. Dat laatste maakt het opeens ook zo echt en niet meer terig te draaien. We liepen wat verder en bekeken andere graven. Te mooi om waar te zijn, ongeveer twintig meter verder een graf met de woorden van de preek over Filippenzen 4. Die Johannes Willem van Egdom heeft een mooi getuigenis nagelaten.

Kyrie eleison

Moleskine (In memoriam Harm 1982 – 2016)

Zondagmorgen, op de Radio 4 heeft A.L.Snijders net zijn ZKV voorgelezen. Geen idee waar het over ging, maar alleen al zijn stem. De stem van schrijver A.L. Snijders is, denk ik, wel een van de mooiste in Nederland. Vooraf vertelde hij dat het iets met het huwelijk en een hotel te maken had. Gelukkig is het  na te lezen. Gistermiddag zijn we samen op de fiets naar de stad geweest. Zulk mooi weer, genietend reden we langs de Weespertrekvaart. Door mijn hoofd flits opeens dat Harm dit nooit meer zal rijden, zijn groene jack aan en rugtas strak vastgesnoerd op zijn rug. Altijd een heel huishouden bij zich.

moleskine-limited-toy-story-ruled-notebook-largeGraag wil ik even naar Scheltema aan het Rokin. Kijken of het boek van Tim Overdiek nog verkrijgbaar is. Wanneer we de fietsen geketend hebben ziet Coos naast Scheltema een mooie schoenenwinkel. Met een prachtig paar gele schoenen verlaten we het pand, zoiets heet toch troostaankoop? Bij Scheltema zoekt een mevrouw in de computer naar het boek van Overdiek, niet meer leverbaar. Dat wordt dus verder zoeken op bol.com of boekwinkeltjes.nl. We struinen verder en ik dompel me onder in de overdaad aan prachtige boeken. Gelukkig kan ik me in houden en is is het uiteindelijk in één fietstas te houden. Bij de kast met Moleskine zie ik opeens een prachtig special edition notitieboek staan. We besluiten die te gebruiken voor herinneringen aan Harm. Harm was ook een Moleskine fan net als zijn vader. Dingetjes opschrijven en tekenen, zoals ik preken en bijzondere gebeurtenissen bijhoudt. Bij Harm ging het allengs meer over in fotograferen en vastleggen in instagram. Iedereen die de komende dagen, maanden, jaren langskomt mag er iets in opschrijven. “You’ve Got A Friend in Me”. Bij de coffeecorner springen de tranen weer in mijn ogen. Sinds Scheltema aan het Koningsplein zit heb ik daar met Harm een paar keer een koffietje gedaan.

Om een beetje bij te komen steken we de zomerse Dam over. Knuffelen even een voorbijfietsende Oosterparkkerk-broeder en halen een ijsje bij van der Linde. De voorkant is gemoderniseerd, maar de binnenkant is gelukkig nog steeds hetzelfde. WEgenieten van het niet te evenaarden slagroomijs. Op de terugweg passeren we op de Nassaukade de plek van het ongeluk. We worden aangesproken door een oud-collega van Harm met zijn vriendin. Ze willen net wegfietsen, maar herkennen ons vanuit de Westerkerk. Een knuffel een hand en we staan zomaar een kwartier te praten.

Kyrie eleison

 

Het komt wel goed (In memoriam Harm 1982 – 2016)

middenweg-knipoogJe zegt het, je weet het, maar het is niet goed. “Hoe voel je je nu?”, vraagt de overbuurvrouw wanneer ik de fietsen klaar zet om toch nog even naar Zorgvlied te fietsen. Het is niet goed, het voelt niet goed, maar toch kijken we terug op een nooit meer te vergeten dag. We hebben de oudste van ons gezin begraven en het zoveel mogelijk in zijn en onze stijl gedaan. Bizar…….. Ik vind de foto die Jeske afgelopen week stuurde zo mooi. Samen met Harm heeft ze indertijd de site van Coos gemaakt (wimmenhovekraamzorg.nl) en zag afgelopen week aan de Middenweg deze prachtige lucht; een troostende zwaai van Boven, app-te ze Coos. Je ziet er zelfs de kleuren van de regenboog in en daar spreekt een prachtig vertrouwen op God uit!

kozijnDe kist van Harm moet naar buiten gebracht worden om vervoerd te worden in de mooie witte lijkauto. Op het wagentje waar de kist steeds op stond wordt hij naar buiten gereden. Ik had al zo mijn bedenkingen; dragen is beter. Mijn aangeboren timmermansinzicht zei dat we ook dat kleine stukje beter konden dragen. Ramt op het laatste moment  kist met Harm nog tegen het voordeurkozijn , wat zorgt dat er een stuk hout los komt. Ach, roept de begrafenisonderneemster, dat is voor de verzekering. Het is alsof ik Harm hoor.

Sinds ik 1 juni officieel werkloos ben, moet ik in principe elke week een sollicitatie de deur uit doen. Ja, meer mag ook zegt de mevrouw van het Participatiefonds. Ik zit er niet mee en besef steeds dat scholen niet meer zitten te wachten op een manager van bijna zestig. Maandag kreeg ik nog een reactie van een school (met de Bijbel). Een keurige afwijzing; gelukkig, ik begrijp het. Een dag later krijg ik van dezelfde school nog een brief. Ze hebben door de sollicitatie mijn blog gelezen en begrijpen ons verschrikkelijk verdriet en betuigen hun diepste deelneming en wensen ons Gods nabijheid en heel veel sterkte. Pffffff… dat is nou echt een School met de Bijbel zegt de Levend Water collega, die zomaar komt aanwaaien. Ik zucht nog een keer en voel me diep dankbaar voor al die mooie, lieve en ontroerende reacties.

spinazietaartAan het eind van de bijeenkomst/afterparty in de OPK (voor de goede verstaanders; onze Oosterparkkerk, waar we elke zondag geestelijk voedsel halen), biecht Arnout op dat er ook kaas en worst zou moeten zijn. Was besteld, gedubbelcheckt met de leverancier, maar helaas niet bij de OPK bezorgd maar bij een Oosterkerk, waar het inmiddels is opgegeten. Het was inmiddels te laat voor een nieuwe bezorging. Hierbij de nederige excuses van de firma, zullen we maar denken. En Harm zou het trouwens een fantastisch verhaal hebben gevonden. Gelukkig was er spinazietaart in overvloed. Heerlijk vond iedereen het. Eén van Harm lievelingskostjes. Zijn MediaMonks hebben het laten maken, zo onder de indruk waren ze van Coos haar kookboekje (KRAAMZORG BAART KOOKKUNST) met verschillende makkelijke recepten van Coos en collega-kraamverzorgsters. Harm had er in 2011 de vormgeving van verzorgd, net zoals van Coos haar visitekaartje. Een bijzonder symbolisch hapje werd het zo bij de druk bezochte bijeenkomst. ‘Piesnazietaart’ zeiden onze kinderen altijd.

Wat de politie Amsterdam gedaan heeft door een familierechercheur aan ons toe te wijzen, is echt heel goed. Steeds weer even contact. Zaken afhouden die nu nog niet van belang zijn en zorgen dat bij de begrafenis een aantal agenten het verkeer tegenhielden. Fantastisch geregeld. En laat het duidelijk zijn, hoe moeilijk ook, de korpsleiding was er op onze uitnodiging. Emotioneel vond ik het zwaar toen ik ze een hand schudde, maar het was ook goed om te beseffen dat het korps van Amsterdam er compleet van ondersteboven was. Niemand, ook de chauffeur van de politiebus die een einde maakte aan Harms leven, heeft dit gewild. Wegvarend van de Westerkerk, maakten we de bocht naar de Leliegracht, een smalle doorgang. Op de brug over de Keizersgracht stond de familierechercheur ook stil toe te kijken. Onze blikken vonden elkaar en hij salueerde, een kippenvelmoment vermengd met tranen.

harm-wimmenhove-mmDe afgelopen dagen steeds stapels post op de deurmat, zo goed. Korte groeten, lieve woorden en typische herinneringen komen voorbij.  Bij de tweede stapel besefte ik dat, georganiseerd als ik ben, gelijk alle enveloppen op een aparte stapel leg. Verdraaid, alle adressen nu weg dacht ik. Maar waarvoor? Bij dezen: alle reacties, via de mail, naar Coos en mijn adres, dank! Alle berichten op de site www.vooraltijdharm.nl fantastisch. Voor alle andere reacties, lieve knuffels en korte gesprekjes, weet dat het goed doet. Het is mooi om alle ervaringen te delen. Helaas konden we in de Westerkerk niet meer iedereen de hand schudden. Er was nu eenmaal een limiet, maar we vonden het fijn dat er zoveel mensen waren. Wilt u nog condoleren, laat het gerust weten! Ook zo’n maf gebeuren dat allerlei mensen opeens bij je staan waarvan je het niet verwacht had, of er niet eens bij had stilgestaan dat ze bedenken om te komen. Prachtig mensen! Weet dat we hier warm van worden en het nodig hebben.
Zo goed ook dat in de samenkomst lieve mensen hun medewerking verleenden. Matijs de Roo, componist en op één of andere manier kende Harm deze man dan weer, typisch Harm. Ze waren met dezelfde groep op wintersport geweest. Mijn lieve collega Elsa (van Veerkracht), zoveel jaren leed en heel veel lief gedeeld. Ze voelde zich vereerd om de drie liederen te zingen. BabyJonathan werd rustig in de draagdoek gedragen. Ik dacht dat ik dit niet zou trekken. Nieuw leven zo dicht bij het sterven. Maar het was zo mooi om hard mee te kunnen zingen. ‘Wat hou ik van Uw huis, Heer van de hemelse legers.’ Psalmen geven zo machtig veel kracht! En Roeland Scherff die prachtig begeleidde op zijn gitaar.

inpakpapier-iris
op het pakpapier van de bloemen die Diana meeneemt

Die boottocht zullen we nooit meer vergeten. We voeren door de Brouwersgracht, maar niemand had oog voor de prachtige oude panden. Langzaam, in begrafenistempo draaide de boot het water van de Nassaukade op. We wisten dat we even later langs het bootje van Arnout en Harm zouden varen en langs de plek  waar Harm de fatale botsing kreeg. Op de hoek waren bouwvakkers druk bezig aan de buitenkant van het hoekgebouw. Een grote kale man keek naar beneden en zag een groep mensen in de boot en maakte en typische steiger-opmerking. Niemand op de boot reageerde. Een paar seconden later kwam voor de man ook de rest te voorschijn en ziet hij opeens de kist staan met allemaal bloemen er op. Hij schrikt en reageert nog een keer, ‘Jezus… man!’ Dan dringt nog harder tot me door, dat het mooi is om te weten dat Harm echt bij Jezus, DE MAN is. De LEGO-bijbel van Harm had ik bewust op het podium tussen de bloemen gelegd, open op de pagina waar Jezus opstaat uit de dood (137).
Achter ons vaart de familie van Wouter. En mooi bloemstuk voorop, een waardig escorte met ook de twee boten van MediaMonks en de vrienden van Iris. Ooh die Iris, zo dapper. Ik app-te vandaag dat we er twee families hebben bij gekregen, die van Iris en die van MediaMonks. Bijzonder dat alles dan opeens zo dicht bij je komt. Waarom hebben we elkaar niet eerder gesproken, denk je dan. En we wisten het nog niet van Iris, dat ze sterk is en al zo verbonden was met onze zoon. Maar ook oma was zo sterk, haar zoon wilde een klein schepje pakken voor haar om wat zand te gooien in de groeve. Maar ze moest perse een grote schep, zo één waar je anders de tuin mee omspit. Sterk toch!

In de OPK praten we na en…. praten we na. Huilen, lachen en we sluiten elkaar steeds maar in de armen. Ik denk bij mezelf dat elkaar knuffelen eigenlijk best wel mooi is en dat we dat te weinig doen. Mooi dat dat kan in het ons zo vertrouwde kerkgebouw. Fijn dat onze lieve broers en zussen meehielpen. Een diepe buiging voor Bart van Wia. Hij liep zich de benen uit het lijf. Het klinkt misschien een beetje zwaar, maar je beseft dan wat ‘gemeenschap der heiligen’ ook op zo’n donkere, zonnige dag betekent. Zondag is er weer gewoon een dienst om 10.00 uur. Ik hoop maar dat er veel mensen komen. Waar moet je anders heen met al je twijfels en vragen en boze gedachten?

Zwager Kees vertelt: Na de plechtigheid in de Westerkerk gingen we een patatje eten tegenover de kerk. De snackbar-man vraagt welke bekende Nederlander er wordt begraven. “Harm”, antwoorden ze. “Wie is Harm?” vraagt de snackbar-man. Ook deze man komt ’s avonds met een spannend verhaal thuis, net als de steiger-man. Allemaal verhalen en verhalen, als je niet oppast komt er zo weer één. Ach, Harm had het niet van een vreemde en dat vind ik best een troostende gedachte. En ondertussen baal ik, dat we in november niet meer samen naar het IDFA zullen gaan, of het Stedelijk Museum of….

Kyrie eleison

De kist moet dicht (In memoriam Harm 1982 – 2016)

de-amstel-1Gelukkig is het vandaag, woensdag, heerlijk najaarsweer. We krijgen niet te veel bezoek en kunnen even op adem komen. Onverwacht bezoek wijzen we niet de deur, toch blijft er tijd over om even naar de markt te fietsen om een zak kibbeling te halen. Coos is even gaan rusten en ik volg, voor de afleiding, met een half oog de algemene strubbelingen in Den Haag. We willen eigenlijk  nog even naar Zorgvlied fietsen. De tijd haalt ons in, dus gaan we toch maar met de auto. We staan op de aanlegsteiger waar we morgen zullen afmeren met Harm. Coos draait wel drie keer het filmpje met Sjoerd en Harm dat ze over dezelfde steiger het water in rennen en een heerlijke duik in de Amstel nemen. OP het filmpje zie je rechts DE HUFTER liggen, het bootje van Arnout en Harm en aan de overkant liggen natuurlijk nog dezelfde woonboten. Geen idee dat ruim een week later er opnieuw aangelegd zal worden om een kerel van vierendertig jaar te gaan begraven. We verkennen even de route voor morgen en vinden dat er veel te veel beukennootjesschillen op het pad liggen en bellen daarom de begrafenisonderneemster of het pad nog geveegd wordt. Gelukkig heeft het het beheer van Zorgvlied dat al ingepland, morgenvroeg komt de bladblazer langs en zal er ook zand naast de kuil te liggen. Alle besprekingen en afspraken  worden opeens een boze en harde werkelijkheid.
In de Westerkerk oefenen ze met geluid en beeld om  er een zo waardig mogelijk afscheidsfeest voor Harm van te maken. Stiekem verheug ik me op een waardig maar ook mooie samenkomst.  Voor de grap antwoordde ik op de vraag van een zwager over wat ik aan zou trekken: “Ik ga in het zwart en zet met witte letters op mijn  rug; ‘BEVORDERD TOT HEMELSE HEERLIJKHEID: HARM’.”  “Meen je dat nou echt?” In de dialoog die volgde spetterde de genade, ons rotsvaste geloof maar ook het haast niet te verteren verdriet er van af. “Je bent te feliciteren”, zei mijn zwager. Steeds meer besef ik dat dat voor Coos en mij echt geldt. Je wilt dat Harm morgen gewoon weer voor de deur staat. “Heeee moeeeeeders, hoi pap…!”.
kist-gesleten-2Van zijn reis naar Japan met Iris kwam hij dol enthousiast terug en vertelde honderduit en liet oneindig veel foto’s zien. Treinen, een eiland vol kunstenaars, mooie verhalen. Kijk ik heb wat meegenomen; een prachtig ontworpen bronzen bierdoppenopener komt uit een mooi doosje. Typisch Harm; grijnzend om zijn mooie vondst. We gaan er binnenkort een mooie inscriptie in laten zetten, denk ik nu. Al die mooie herinneringen willen we vasthouden, niet kwijtraken, niet verliezen en laten vervagen.

kist-gesleten-1Vanavond om negen uur zijn we bij elkaar aan de Boekweitdonk. Ons gezin, Iris, en Harm zijn beste vrienden. Nu moet het volgeschreven deksel op de kist, het is onomkeerbaar. Even later schroeven we om de beurten onder en bovenhelft aan elkaar. Zes roestvrijstalen schroeven. Beurtelings wordt de gesloten kist aangeraakt, gekust en beklopt. In de tuin laten we wensballonnen op, waarvan gelukkig de helft weg zweeft richting de A10. Wouter heeft genoeg bier in huis gehaald om nog heel veel mooie verhalen en gekke streken over en van Harm uit te kunnen wisselen. Sommige vrienden moeten nog een keer hun toespraak voor morgen doornemen en ik ga met Coos en de kinderen rond tafel om nog ‘dingen’ over Harm op papier te zetten.
Vanavond hebben we met de voorganger spinazietaart gegeten, een van Harms lievelingsgerechten. We willen hem terug, maar ook met zijn naam in bladerdeeg lukt het niet. Opnieuw vloeien tranen. Bij het sluiten van de kist dringt het tot ons allemaal een beetje door; Harm komt niet zomaar weer om de hoek kijken. Het is wreed definitief, net nu we hem door de verhalen beter leren kennen. Maar de gedachte dat Harm glimlachend zit toe te kijken, geeft troost.

Kyrie eleison, kyrie eleison ………………………..

De klok tikt door, een nieuwe dag is al  begonnen en Coos leest wat de kaarten ons brengen. Zoveel mooie herinneringen en lieve en troostende woorden. Ook nu weer gaan tranen en glimlachen samen vanwege alle lieve en mooie reacties.

Bizar (In memoriam Harm 1982 – 2016)

img_1925Gisteren was het 19 september. Gelukkig kwam regelmatig de zon even tussen de wolken door. Femmie onze jongste dochter memoreerde opeens dat het de verjaardag was van tante Lies. Alleen heeft ze tante Lies nooit gekend omdat die in de zomer van 1976 samen met haar man Piet en hun oudste zoon Johan door een bizar auto-ongeluk om het leven kwamen. In het VU-mc besefte ik opeens tot in alle vezels van mijn lijf wat mijn ouders toen hebben gevoeld en meegemaakt. Iedere keer komen er van die momenten naar boven waarin verschillende dingen van 40 jaar geleden naar boven komen. Bizar, mijn vader werd na die zomer in oktober zestig. Een paar weken geleden verstuurde ik met plezier uitnodigingen voor hetzelfde feit, bizar.
Maar goed, gisteren was het de 19e. Martijn Horsman, de voorganger van STROOM komt langs om de bijeenkomst van donderdag door te spreken. Een mooi en fijn gesprek, het hele gezin rond de tafel, met soms bizarre wendingen. Gelukkig kunnen we afsluiten met gebed.
img_1926Aan het begin van de middag rijden we als gezin naar de Nassaukade om te kijken waar Harm verongelukt is. Opnieuw vloeien er tranen en verandert alle ongeloof in een beetje meer besef van de harde werkelijkheid. Coos plukt even later wat wilde roosjes wanneer we bij het bootje van Arnout en Harm staan. “Als het mooi weer is, moeten jullie ook een keer mee varen”, riep hij een tijdje terug nog, het is er niet meer van gekomen. Het is maar een simpel polyester bootje en het dekzeil vertoont gaten en draagt de bizarre naam HUFTER. De roosjes fleuren het dekzeil nog een beetje op. Dinsdagavond 13 september was nog een prachtige zomeravond. Harm gaat varen met drie vrienden. Wanneer hij rond twaalven afscheid neemt van Sjoerd, haalt Harm zijn fiets van het slot en fiets richting huis. Het is te bizar om te bedenken dat hij toen de dood tegemoet reed.
We rijden naar de Prinsengracht en de hectiek van de binnenstad overvalt ons. Toeristen staan het standbeeldje van Anne Frank te fotograferen. De begrafenisonderneemster vangt ons op en een mevrouw van de Westerkerk leidt ons rond. Martijn en Iris proberen het podium en we kijken waar de kist met Harm kan staan en waar we zullen gaan staan om gecondoleerd te worden. Bizar toch? Zou er plek genoeg zijn voor al die lieve meelevende mensen die afscheid willen nemen van Harm? Even later lopen we de route die we donderdag ook zullen lopen naar de boot die Harm en ons zal varen naar Zorgvlied. Wij maken die tocht vervolgens met de auto, door het drukke stadsverkeer naar de Amsteldijk. We worden keurig ontvangen door een begraafplaatsmedewerker. Met een kop koffie erbij nemen we de formaliteiten door. Verrassend, Zorgvlied is gemeente Amstelveen, we begraven Harm helemaal niet in Amsterdam. Kunnen we nog terug?
We rijden de begraafplaats op met de Zorgvlied-Clubcar. Een verlengde golfcar, te bizar voor woorden. Rijden langs plekken waar nog iemand begraven kan worden. Het moet wel zonnig zijn, hebben we afgesproken. Als snel hebben we een mooie plek gevonden. De Zorgvlied-man voelt goed aan wat we ongeveer willen.  Daarna rijden we voor een goed overzicht nog een rondje over de begraafplaats en liggen in een deuk om het graf van Peter Giele, een overleden kunstenaar. Hij is begraven onder een heel groot polyester doodshoofd waar je in kunt. Alleen zijn familie en vrienden hebben een sleutel.  Moe en geblutst rijden we via de Wandelweg naar huis, mijn maag rommelt en en Wouter denkt alleen maar aan pizza, bizar.

Wanneer de pizzadozen zijn opgeruimd staan twee neven van Harm voor de deur, opnieuw stromen de tranen en houden we elkaar vast, maar later vertelt neef Dick, die speciaal uit Denver is komen vliegen, over de streken die ze als kleine gasten uithaalden. Op een dag kwamen ze met een gewonde stadsduif thuis, meegenomen in een grote doos. We woonden aan de Acaciastede, Harm en Dicky dachten dat de duif nog te redden was. Coos helemaal over de zeik met zo’n gewonde duif in huis. Je kunt er wel ziektes mee overbrengen. De duif moest worden vrijgelaten. Blijkbaar was de duif wat uitgerust en vloog gelukkig weg. Oooooh… die gaat vast weer naar de Dam, zeiden Dicky en Harm. Maar of hij het overleefd heeft?

Kyrie eleison.

Goed dat je er bent (In memoriam Harm 1982 – 2016)

harm-met-de-treinWe worden geleefd. En soms treed je even buiten jezelf en kijk je het aan en denkt; het kan niet waar zijn. Gisteren was een heftige dag omdat er toch nog dingen geregeld moesten worden. “De bel gaat, wie doet de deur even open?” Er word gezorgd en wordt gehuild, geschreven op de bovenste helft van de kist en ondertussen speelt Jip met de duplo-trein en maakt prachtig bijbehorend geluid. Ondertussen is de kaart-ploeg druk in de weer om alles op tijd klaar te krijgen en op het nippertje lukt het nog om een advertentie geplaatst te krijgen.

Veel te vroeg wakker zitten we toch weer beneden om lieve en ontroerende reacties te lezen. Je wilt alle schrijvers en mooie gedachten wel omhelzen en nooit meer loslaten. Je leest lieve woorden van mensen die je al jaren niet meer gezien en gesproken hebt. Wat mooi Gerdien, Herman, Anne, Sylvia, Rob, Trijne en al die anderen. Iedere keer wellen tranen en moet ik al weer een andere zakdoek pakken. Wat mooi, mooi, mooi…..
Het is heerlijk weer en fietsen nar de Oosterparkkerk. Ik zeg nog tegen Coos, we gaan niet iedere keer omarmen, want dat trekken we niet. Maar eenmaal op de stoep bezondig ik mij al. Zo warm en goed om tussen je eigen mensen te zijn. Je wilt ze allemaal in je armen sluiten, hun troost doet zo goed. “Goed dat je er bent”, zeggen onze broers en zussen. Je denkt, ja fijn en fijn dat jij er ook bent. Maar je keel zit dicht en zwijgend omhels je de volgende. Gelukkig begint de dienst en zingen we psalm 84 in de versie van de Psalmen van Nu; Wat hou ik van uw huis!
Samen staan we op het podium en ik probeer met verstikte stem uit te leggen wat ons bezighoudt. Ik vertel van Fiene, maar ook dat psalmen troost geven, ook al zijn ze drieduizend jaar oud. En dat ik hoop dat donderdag alle broers en zussen er ook bij zijn in de Westerkerk.
De preek die Jaap Groenenberg voorleest is, met een knipoog, van Tim Keller en gaat over Openbaring 21. ‘Uitzicht op de nieuwe hemel en aarde geeft hoop!’ In mijn Moleskine teken ik nog een keer de letters van Harm en zijn levensdata eronder.
Goed dat God er is en mensen zich buigen voor hem en tegelijkertijd beseffen dat ze het ook niet begrijpen. God; goed dat je er bent. Goed dat je er bent, waar hadden we anders heen gemoeten? Goed dat je er bent, broer, zus in de Heer! Goed dat er troost is, goed dat er tranen zijn om te huilen, goed dat er armen zijn om te omhelzen.
Goed dat je er bent, maar dat je zei vorige week toch ook niet? Maar zeg  het alle volgende keren ook tegen de ander; goed dat je er bent!

In memoriam Harm 1982 – 2016 (3)

unnamed
Fiene, onze kleindochter,  tekent op de kist van Harm, net als veel andere lieve mensen.

“Ik kijk omhoog naar de hoge bergen:
Waar komt mijn hulp vandaan?
Mij helpt de Heer, die aarde en hemel
die alles heeft gemaakt .”
Psalm 121 (PvN)

 

Door een bizar verkeersongeval is onze lieve en stoere zoon, broer, zwager, oom en allerliefste lief om het leven gekomen.
Onze hemelse Vader heeft hem bij zich geroepen, wij begrijpen het niet.

ROELOF HARM WIMMENHOVE

17 april 1982   –  Amsterdam – 14 september 2016

Diemen: Roel en Coos Wimmenhove – van der Molen
Vriezenveen: Rieke en Johan Goosselink – Wimmenhove ,  Jip, Fiene
Lelystad: Femmie en Wouter Amersfoort – Wimmenhove
Amsterdam: Iris Janssen

Correspondentieadres, Boekweitdonk 20, 1112 JJ  Diemen

Harm is bij zijn ouders thuis opgebaard.
Een samenkomst waarin we stilstaan bij het leven van Harm en ook onze hemelse Vader eer willen geven, wordt gehouden op donderdag 22 september om 10.30 uur in de Westerkerk.  Hieraan vooraf is er gelegenheid om ons te condoleren van 9.00 uur tot 10.30 uur.
Met een kleine groep varen we naar begraafplaats Zorgvlied aan de Amstel, om Harm daar te begraven. We verzamelen daar om 14.15 uur. Iedereen is daar welkom. Na de begrafenis is er gelegenheid om samen te zijn in de Oosterparkkerk.

Adressen:
Westerkerk, Prinsengracht 281, Amsterdam
Zorgvlied, Amsteldijk 273, Amsterdam
Oosterparkkerk, Oosterpark 4, Amsterdam

In memoriam Harm 1982 – 2016 (2)

kaartVan dinsdag op woensdag werden we wreed wakker gebeld. Even later stonden er twee agenten heftig aan te bellen, ze hadden al eerder pogingen gedaan. “Hoorde u de bel niet?” Een paar minuten later rijden we in een noodvaart met zwaailichten en al richting het VUmc. We schieten snel wat kleding aan, buiten is het nog onnatuurlijk warm. “Uw zoon is aangereden door een politieauto en dat we u nu meenemen, betekent dat het heel ernstig is.” Ik denk dat ik het nooit meer vergeet, opeens zit je in een heel verkeerde film. Of toch documentaire Harm?
Daar zit je dan in een onpersoonlijke familiekamer, nog steeds niet echt wakker. Langzaam begint het door te dringen dat het wel ernstig is. “Uw zoon heeft een zeer ernstig ongeluk gehad, de trauma-arts is er bij geweest en eenmaal in het ziekenhuis is geconstateerd na een operatie van het hoofd, dat het ontstane letsel niet meer met het leven verenigbaar is”. Heb ik de bewoordingen goed onthouden? Is het wel echt tot Coos en mij doorgedrongen? Ik leg het nog een keer uit…” herhaalt de arts. Nog weer later staan we bij het IC-bed met onze Harm er in. Allemaal slangen in zijn mond, overal piepjes en een voortdurend gorgelend geluid. Ik maak een foto, wie weet herinner ik het me later niet meer. Zijn linkeroog is helemaal opgezet en blauw, maar opeens dringt tot je door dat het Harm al niet meer is, dat hij eigenlijk al dood is. Ze houden de bloeddruk nog op peil door medicijnen, vertelt de broeder. We pakken elkaar vast en moeten onbedaarlijk janken. Tranen blijven maar komen. Het is een grap denk je. Zo meteen grijnst hij je aan en murmelt dan; moeders, vaders…..
De broeder controleert opnieuw zorgvuldig alle apparatuur. Medicijnen blijven druppelen en langzaam vult een zak zich met urine. Opnieuw in de familiekamer. Wat een rotwoord; onze familie is opeens stuk, zal nooit meer hetzelfde zijn. “Uw zoon was een kerngezonde jongeman, mogen we met uw toestemming organen uitnemen?”

harm-op-boot-laatste-keerToen Coos dinsdagavond thuis kwam van de kring, zat ik naar PAUW te kijken. Jeroen Pauw praatte met gasten over orgaantransplantatie. Het D’66 wetsvoorstel was aangenomen in de Tweede Kamer. Op het nippertje, 75 tegen 74. Blijkbaar een tegenstander zich verslapen of gespijbeld. Maar onze Harm had zich niet verslapen, niets er van. Had heerlijk gevaren met ‘De Hufter’ op de Amstel, daarna nog even een terrasje en hop op z’n fiets naar de Daniel Stalpertstraat.  Hoeveel minuten later een klap die alle omwonenden deed opschrikken? “Maar de vraag was of we zijn organen mogen gebruiken….” Een blik naar elkaar was eigenlijk al genoeg, natuurlijk. We krijgen Harm er niet mee terug, maar dan kan hij misschien nog iets betekenen voor een ander. Twee, drie mensenlevens verlichten, verlengen?

Om ongeveer 13.10 uur sterft onze geweldig lieve zoon Harm. We staan er bij wanneer de medicijnen stoppen en even later zijn hart er daarom mee ophoudt. We kunnen rustig afscheid nemen, waarna twee mensen van het transplantatieteam hem meenemen. Wij omarmen elkaar en Harms vrienden. Het huilen wil maar niet stoppen. Je hoort in gedachten Harms stem en beelden schieten door elkaar, hoe overleven we dit?

Wanneer we enige uren later ons weer verzamelen rond zijn bed doet de transplantatiearts verslag. Zijn twee nieren zijn verwijderd en zijn hart, van het laatste kunnen ze de kleppen gebruiken. Onwerkelijk, maar ook troostend. Harm is dood, maar red levens. Op zijn dode lippen lijkt zo’n typisch Harm lach te liggen.

Heer ontferm u, Kyrie eleison!

Harm ligt alleen op een IC-kamer. Langzaam komt de zon op boven de Nieuwe Meer en steeds vaker zie ik vliegtuigen de lucht in schieten. Een paar weken geleden vertelde Harm dat hij voor Media Monks even een training moest geven in Dubai. In die week was het heel warm en fietsten we langs de Amstel. We zagen een groot wit vliegtuig, met Emerates erop, overkomen. Even later appte Harm, dat hij was geland. Waarschijnlijk was hij over ons heen gevlogen. Zomaar van die beelden die opeens weer door je hoofd dwarrelen. Heb ik wel genoeg gezegd hoe trots ik op hem was? Hij was zo op zijn plek in Hilversum, praatte met trots over zijn collega’s. Dezelfde gasten zijn blij, dat ze door alle tranen heen iets kunnen betekenen door de rouwkaart te maken.
Mooi is dat zoveel mensen die hem gekend hebben meeleven. Overweldigend de reacties en de verhalen. Het verlicht iets, van wat niet te begrijpen valt. Altijd kritisch die Harm op lettertypes, de eerste indruk van een site, logo’s of een korte tekst. Toen ik mijn blog ooit startte op de site van Veerkracht, had Harm bij SIYOU de website van de school gemaakt. Toen ik burn-out raakte zette hij alles over naar roelwimmenhove.nl. “En hier kun je zien hoeveel mensen er op je site komen pap.” “Hmmm…” zei hij laatst nog es, “je wordt best nog wel gelezen hoor vaders.” Ik kan het niet laten en Analytics zegt dat de afgelopen dagen meer dan 10.000 mensen het In Memoriam over hem hebben gelezen. We krijgen Harm er niet mee terug, maar misschien is het ook wel een beetje God, die troost en door alle armen en verhalen heen van lieve mensen, ons troost. Een knipoog van Boven.

Kyrie eleison.  Kyrie eleison.  Kyrie eleison.  Kyrie eleison. Jaren geleden nodigde een Egyptische ouder van Veerkracht mij uit om Goede Vrijdag mee te maken in de Koptische Kerk in Amsterdam-Noord. Vader Arsenious leidde de dienst, die de hele dag doorging met lezingen en zingen. De rillingen liepen over mijn rug toen als afsluiting van het opnieuw beleven van de dood van Gods Zoon, de aanwezigen gingen staan en tientallen keren ‘kyrie eleison’ reciteerden in alle windstreken. Heer ontferm U, in geloof en besef dat we Harm in onze armen kunnen sluiten wanneer de zoon van God terugkomt op de wolken.

Nu in de lucht: www.vooraltijdharm.nl

In memoriam Harm 1982 – 2016

Harm Wimmenhove

17 april 1982  –  14 september 2016

1982-harm-5“We vallen terug op het korte gebed dat de kerk heeft bij groot verdriet en rampzalige situaties: Heer, ontferm U.”
Dit kopieer ik uit  een mailtje dat we vandaag kregen. Terecht, want boosheid om het bizarre ongeluk leeft er ook bij ons. Maar tegelijkertijd weten we dat er een Allerhoogste is. Dat geeft kracht en troost om gisteren en vandaag en hopenlijk ook morgen door te komen.
Harm was een prachtkerel. Soms nog een verlate puber met de daarbij horende streken. Maar meestal een vent om lekker mee te kletsen of gewoon te genieten. Hoe vaak heeft hij me niet geholpen bij de lay-out van schooldocumenten op Veerkracht. Hij maakte het prachtige logo toen we de naam van de dr.M.B. van ’t Veerschool (de basisschool waar hij ook opgezeten had) veranderden. Tot op de millimeter nauwkeurig werd er op de computer een veertje gemaakt, met een prachtige knipoog naar de GVB bushaltes. Het lettertype werd er vervolgens minutieus bijgezocht. Interactieve media studeerde hij, een diploma heeft hij er nooit voor gekregen want sommige tentamens stonden op een of andere manier niet geregistreerd. En met een grimas nam hij de studieschuld op de koop toe. “Een diploma is in ons vak niet belangrijk, maar wat je doet en in je portfolio komt.”  Opeens besef ik dat ik nu een IN MEMORIAM zit te tikken, gelukkig met Bach zijn ‘Actus tragicus’ op de achtergrond. Niet zijn muziek, maar toch vond hij het ook heerlijk om mee te gaan naar een klassiek concert in het Concertgebouw. Maar nog leuker was het om samen naar een goeie film of een documentaire te gaan. Ik keek er naar uit om weer met hem iets bijzonders op het IDFA te gaan zien.

during Advertising Week Europe 2016 at Picturehouse Central on April 19, 2016 in London, England.

Zomaar wat dingen dingen waarvan je nu al weet dat je ze straks op allerlei momenten zult gaan missen. Zo onwezenlijk, maar ook zo waar. Er kwamen veel reacties op alleen maar de drie foto’s, ik heb ze maar toegelaten. Dank daarvoor, en voor alle app-jes en mailtjes en lieve knufffels. Het doet goed en toch opeens kun je weer boos worden vanwege het bizarre ongeluk. En door alles heen besef ik dat er een God is.  Toen we woensdag na een hele lange dag in het VUmc eindelijk in het restaurant gingen eten, hebben we eerst de handen gevouwen en God gevraagd om kracht en eerlijk gezegd dat wij het niet snapten en misschien wel nooit gaan snappen (denk ik nu).
Heer ontferm U!

fiets-harmimg_1905

met respect

beatrice de graafAl jaren ben ik een fervent kijker van De Wereld Draait Door. Simpelweg omdat het uitstekend in elkaar is gezet, goed wordt gepresenteerd, maar ook een mooi inkijkje geeft hoe seculier Nederland in elkaar steekt. Een soort thermometer wat mij betreft. Zo langzamerhand mogen ze wel eens weer wat kleine vernieuwingen gaan toepassen, maar geen idee of men luistert naar kijker Roel. Regelmatig zitten er gasten aan tafel die ook echt iets te zeggen hebben. Mijn favoriet is wat dat betreft hoogleraar Beatrice de Graaf. Zij bekleedt de leerstoel “History of International Relations & Global Governance” binnen het strategisch thema “Instituties”, aan de Universiteit van Utrecht. Bij DWDD treedt ze zo nu en dan op als terrorisme expert. Afgelopen vrijdag zat ze na maanden afwezigheid weer aan tafel. Wat volgde was een boeiend betoog over de ontwikkelingen rond de aanslagen gepleegd door IS.

Beatrice schroomde niet om een een nog eens het fragment te laten zien waarin bondskanselier Angela Merkel haar landgenoten er op wees dat je gewoon naar de kerk als christen, zodat je toegerust het gesprek met moslims kunt aangaan en tegelijkertijd ook een wapen is tegen angst. Lees de Bijbel maar, zei Merkel.  Mooi, vond ik, hoe Beatrice dat ook vertaalde naar de Nederlandse situatie. Ook hier gaan nog steeds mensen op zondag naar de kerk; en er is niets mis om je daar bij aan te sluiten. Eerst had ze al een ander fragment met daarin de koning van Marokko, die zijn volgelingen (maar impliciet alle moslims) om vredelievend te zijn en zich niet in te laten met IS. Respect dus voor het duidelijke statement van mevrouw Beatrice de Graaf, eerlijk uitkomen voor je eigen overtuiging en daar niet om heen draaien. Naast haar vakmanschap met betrekking tot terrorisme stak ze ook de christelijke kijker een hart onder de riem.  Daarmee ook aan de tafel van DWDD respect afdwingend. Waarvan akte. Het fragment is terug te zien, wanneer je de volgende link gebruikt: Beatrice de Graaf in DWDD.

Kees de jongen

kees de jongenAlhoewel de echte boekhandel steeds meer verdwijnt, is aan de Middenweg in Amsterdam-Watergraafsmeer gelukkig nog zo’n boekwinkel waar je heerlijk kunt snuffelen. In het midden een tafel met recente uitgaven en achterin een kleine ramsj afdeling. Regelmatig struin ik daar even rond. Tot mijn verbazing vond ik daar een paar maanden terug de mooiste uitgave van Theo Thijssens ‘Kees de jongen’. Voor nog geen acht euro, de getekende beeldroman versie van Dick Matena. Prachtige zwart-wit tekeningen met daartussen de integrale tekst. Een plezier, om langzaam te lezen en de beelden van het Amsterdam van voor WOII tot je te nemen. Kees Bakels staat voor elke opgroeiende schooljongen, met z’n fantasieën, z’n verliefdheden en het verdriet om zijn zieke vader. Een aanrader, zeker nu het zo goedkoop is. Raak je gelijkertijd onder de indruk van het werk van Dick Matena; geweldig!

Een woord een woord

een woord een woordEen + en een , het stoorde me. Mijn krant schrijft een recensie over een boek dat ik met plezier en bewondering heb gelezen. Wat mij betreft hadden er 5 plussen onder gestaan en geen enkele min. Extra reden om uit te leggen waarom ik zo aansla op het artikel van Herman Veenhof in het ND.
Het laatste boek van schrijver/journalist Frank Westerman heeft de prachtige titel ‘Een woord een woord’. In de proloog van dit boek zet Westerman gelijk neer wat de lijn is van zijn verhaal; de geschiedenis van de treinkapingen in de jaren 70 van de vorige eeuw. Door de treinkapingen vestigden jonge Zuid-Molukkers opnieuw de aandacht op een gevoelige misstand in de omgang van de Nederlandse politiek met deze bevolkingsgroep. Westerman heeft het allemaal als jongetje, opgroeiend in Assen, van dichtbij meegemaakt. Een handenarbeid leraar die uiteindelijk treinkaper werd en gepantserde voertuigen bij hem in de straat.
Diezelfde jaren 70 was ik al wat ouder. In december 1975 (de 1e kaping, bij Wijster) zat ik in mijn eerste jaar van de Pedagogische Academie. In mei/juni 1977 (de 2e kaping, bij de Punt en de gijzeling in Bovensmilde van een lagere school) zat ik aan het eind van het tweede jaar. We maakten het van dichtbij, maar tegelijkertijd ook weer van veraf mee. Ik las er over, we gingen bidden voor de PA studente die in de trein zat. Ook ik was de mening toegedaan dat Nederland een forse schuld had ten opzichte van de Ambonezen. Dat laatste was de benaming die we in die dagen veel gebruikten. Ook in Hoogeveen hadden we een Ambonezenwijk. En de voormalige synagoge aan de Schutstraat werd ook verhuurd aan een Molukse kerk. Na de eerste treinkapingen hebben we als GPJC (de jongerenafdeling van het GPV) zelfs contacten gelegd en een keer een uitgebreide informatieavond belegd in een zaaltje achter de kerk. Achteraf bezien werd dat meer een publicitaire strijd tussen de aanhang van de RMS van ir. Manusama en de aanhangers van “generaal” Tamaela (deze laatste had zich ook opgeworpen als RMS president). Nog jarenlang kreeg ik maandelijks het blad van de stichting Door De Eeuwen Trouw door de brievenbus. Mijn mening in die tijd zal trouwens ook flink gevormd zijn door het Gereformeerd Gezinsblad. Deze krant vertolkte meestal de mening van het Gereformeerd Politiek Verbond, de enige partij die in de Tweede Kamer op kwam voor het streven van een vrije republiek voor de Zuid-Molukkers.

de trein die bij De Punt was gekaapt
de trein die bij De Punt was gekaapt

Westerman zet het in zijn laatste boek goed uiteen. En tegelijkertijd probeert hij de motieven van de jonge Zuid-Molukkers te doorgronden. Jonge mensen die met de Bijbel (Het Woord) in de hand tot deze acties kwamen. Woorden, ook bijbelse woorden, deden er toe in hun handelen. Vervolgens zet de schrijver het verhaal over een vrije Molukse republiek in een groter kader. Hoe moet je deze acties tegemoet treden?  Probeer je ‘terroristen’ met woorden te overreden? Niet voor niets geeft Westerman zo veel aandacht aan de betrokken onderhandelaars bij de kapingen. Beide waren psychiater en wisten vanuit hun vakgebied dat woorden er wel degelijk toe doen. En bij de eerste kaping was het ook min of meer opgelost met woorden. Vanuit die positie is het ook niet zo gek dat Westerman een cursus onderhandelen gaat volgen in Ossendrecht. Daarmee ook tegelijk toegevend hoe lastig en moeilijk het is om mensen die zo vast zitten in hun eigen verhaal en mening, te laten merken dat je werkelijk hun woorden hoort en dat er ook nog een weerwoord is te geven. Regelmatig heb ik bij dit boek even extra moeten ademhalen. De woorden spatten soms van de pagina’s af en zetten aan tot reflectie, ook op je eigen woorden en handelen. Het is niet voor niets dat Westerman ook andere terreuracties in dit boek aan de orde stelt. Daarbij laat hij zien wat de effecten zijn als de overheid niet meer bereid is om woorden te gebruiken en levens te redden, maar alleen de wapens laat spreken.
Enkele weken geleden stak een verwarde man een leegstaand pand in de fik. Het gebeurde in Amsterdam en Het Parool berichtte er later uitgebreid over. De verwarde man klom op de steigers rond het gebouw, al schreeuwend. De politie kwam te laat omdat het volgens de protocollen moest werken en goed bewapend ter plekke moest zijn. Tussen de regels door las je het onbegrip van de verslaggever en de ooggetuige. Was met de juiste woorden een sprong naar beneden te voorkomen geweest? Dat is ook de intrigerende vraag die Westerman opwerpt. Daarnaast vraagt hij ook aandacht voor de ontstaansgeschiedenis van het geweld. Niet voor niets heet dit boek ‘Een woord een woord’. Het hele gezegde is; een man een man, een woord een woord. Dat hele gezegde toepassen is prachtig natuurlijk. Maar het geeft tegelijkertijd de worsteling weer, moet je tegenover terroristen je woord houden? Ook in Westermans boek komt deze vraag aan de orde. En de rol van de overheid is in dit verband niet te onderschatten. De Molukkers voelden zich verraden door de overheid en hadden daar ook alle reden toe.
Het vorige boek van Westerman ‘De slag om Srebrenica’ daagde ook al uit om na te denken over de rol van de overheid. Westerman legde ook daar de vinger op de zere plek en grote woorden van ministers en kolonels kwamen opnieuw niet ongeschonden uit de strijd. Met dit boek is er opnieuw een bijzonder boek toegevoegd aan het oeuvre van Westerman. Een woord, een woord; een waardige opvolger van ‘Stikvallei’ (waarin verhalen en woorden ook centraal stonden) en het definitieve boek over Srebrenica. In het ND vond Herman Veenhof dat Westerman geen recept had tegen religieus terrorisme. Deze uitspraak is mij te negatief. Westerman legt wel degelijk uit dat je religieus terrorisme moet bestrijden door de religie van de ander heel goed te bestuderen, dit in navolging van een Franse wetenschapper. Toon aan tegenover de terrorist die zich geïnspireerd voelt door de Koran, dat hij het werkelijk bij het verkeerde eind heeft. Serieuze christenen kunnen toch ook uitleggen dat de kruisvaarders met hun “God wil het” bij het verkeerde eind hadden en dat Luther met zijn ‘Jodenhaat’ de Bijbel verkeerd interpreteerde?

+ mooi geschreven verhalen, waarbij de persoonlijke geschiedenis verweven wordt met de ‘echte wereld’
+ de schrijver durft eerlijk te benoemen dat een bijzondere bevolkingsgroep onrecht is aangedaan
+ het laat goed uitkomen dat de ene onderhandelaar, de andere niet is (Havinga versus Mulder)
+ de niets ontzeggende en keiharde politiek van Poetin wordt aan de kaak gesteld
+ er staan geen foto’s in dit boek, het woord moet het doen
+ ik denk dat Westerman veel voelt voor theedrinken (Beatrice de Graaf, Job Cohen), maar ook beseft dat de overheid het zwaard niet tevergeefs draagt
+ ‘in het verleden ligt het heden, in het nu wat worden zal’, een uitspraak van Groen van Prinsterer (in mijn PA tijd geleerd van geschiedenisdocent Arjo Vanderjagt), Westerman maakt deze uitspraak waar in zijn boek

Bij de literatuurverwijzingen staat een boek genoemd van Janneke Wiegers, ‘Dit is een kaping’. (Geen Wiggers dus!) Wanneer je haar naam googelt, zijn een paar bijzonder interviews terug te zien. Ze vertelt daarin over haar ervaringen in de trein bij De Punt. Janneke zat bij ons op de PA aan de Hereweg en was de boven genoemde PA studente.  Haar vader werkte bij de provincie Drenthe en kreeg later ook nog te maken met een terreuractie in het provinciehuis, maar kon op tijd ontsnappen.  (13 maart 1978)

bier

kleiburg bierMorgen viert onze koning zijn verjaardag. Groot feest, ondanks het slechte weer van de afgelopen dagen. In Zwolle zal hij ongetwijfeld groots onthaald worden. Naar ik begreep staan er vele engelen op Zijne en Hare Majesteit te wachten. In Amsterdam zullen vele duizenden liters bier achterover worden geslagen. Maar.. mocht u op de vrijmarkt gaan staan om in deze tijden een centje bij te verdienen, dan moet u er als de kippen bij zijn. Jazeker! Het kloosterbier van KLEIBURG is een crowdfundingsactie gestart, die over 18 dagen afloopt. Een investering die uitermate rendabel is, een percentage winst, dat geen bank meer geeft!
Ga dus naar: https://crowdaboutnow.nl/campagnes/kleiburg. Van harte aanbevolen, zeker omdat de brouwerij straks een sociaal project wordt in Zuid-Oost en de opbrengsten mee worden gebruikt om het KLOOSTER te ondersteunen!

een brug

bruggenslaanSoms heb je van die foto’s. In één oogopslag weet je wat het is. Dat had ik indertijd met de presentatie van ons kabinet. Rutte en Samson stonden voor een foto van een nieuwe brug, die echter nog niet helemaal af was. Een prachtig beeld, die twee lachende mannen voor een onaffe brug. Vanaf de A1 was de aanleg van deze brug goed te volgen. IJburg werd verbonden met Diemen en de A1. In het Diemer Nieuws stond later een rapportage over de bouwers van de brug, zij konden zich herinneren dat er een fotograaf was geweest om de brug te vereeuwigen. Tot zover de geschiedenis.
Met het mooie weer van de afgelopen dagen was het heerlijk om mijn nieuwe e-bike eens even lekker te testen. Niets is dan heerlijker om even een rondje IJburg te doen. Over de Nesciobrug en de verborgen gifbelten bij de Diemerzeedijk richting de laatst gebouwde woningen op het steeds verder uitdijende schiereiland; rustgevend! En.. nu kun je dus met ‘de brug van Rutte en Samson’ het Amsterdam-Rijnkanaal oversteken. Echt een prachtige brug en als fietser ben je dan zo weer bij De Diem. Opvallend is echter dat er nauwelijks verkeer over deze brug gaat. Toevallig staat er op mijn foto een auto, maar daar moest ik echt even op wachten.

brug 2007
brug 2007 op 19.04.2016

Met deze brug is het al net als met veel kabinetsbeleid. De brug is nog niet goed aangesloten op de A1. Bij knooppunt Diemen ligt op dit moment zoveel overhoop in verband met de ondertunneling van de Gaasperdammerweg en een nieuwe tunnel onder de Vecht bij Muiden, dat brug 2007 er al wel ligt, maar de echte aansluiting nog mist. En toen bedacht ik mij dat ook het kabinet van ‘bruggenbouwers’ her en der veel aansluiting mist. De hele aanpak van de vluchtelingencrisis, het gedoe rond het referendum, een nieuw belastingstelsel, gedoe rond de publieke omroep…. Natuurlijk gebeurt er veel en krabbelt ons land langzaam uit een economische crisis, maar bijvoorbeeld de lessen  van Joris Luijendijk zijn nog niet geleerd. Brug 2007 heeft inmiddels een prachtig wegdek en brengt al een beetje uitkomst voor de bewoners van IJburg, maar de echte aansluiting ontbreekt. Mocht er ooit een Rutte III komen, dan zullen ze wel weer iets nieuws vinden als achtergrond.   Over een paar is brug 2007 vast wel aangesloten op de A1 en de A9. En wie weet bloeit dan op de overdekte A9 hop voor de brouwerij van het Kleiburg Bier. Wat een lekkere uitwaaifietstocht al niet aan gedachtespinsels kan opleveren.

stoppen (3)

P1040463Een periode afbouwen brengt veel gevoelens met zich mee. Daarom was het eigenlijk wel mooi dat op mijn laatste werkdag op ‘de Wissel’ , anderhalve maand geleden, de tekenaar van Levend Water het liet afweten. Michel moest het bed houden vanwege nierstenen, een pijnlijke aangelegenheid. Vandaag was daarom een mooie laatste stuiptrekking. Michel kwam naar de Oortlaan en gaf een mooie workshop over zijn tekenaarschap. De leerlingen luisterden geboeid. Mooi om te horen en ook te zien dat iemand zijn hart volgt en beseft dat je van tekenen niet rijk wordt. Zeker wanneer je het leuk vindt om poppetjes te tekenen. Ook als voorbeeld voor de leerlingen mooi om te horen. Waar draait het in je schoolleven om en wat wil je er later mee bereiken?  Ademloos zaten ze dan ook te luisteren toen Michel het prachtig getekende ‘Prins Eduardus Edje Eipetje’ voorlas. Vervolgens werd de groep zelf aan het tekenen gezet en spetterde hier en daar het talent er af. Een mooie middag en mooi om zo afscheid te nemen van een mooie groep leerlingen.

UitslagReferendumOekraineEn eigenlijk was het niet mijn bedoeling om dit te verslaan, maar het was mooi en goed. Bij stoppen wilde ik het eigenlijk hebben over de mensen achter het referendum over het associatieverdrag met Oekraïne. Onmogelijke discussies werden er over gevoerd. Afgelopen maandag zaten we in het Concertgebouw, na de pauze werd de Vijfde van Mahler uitgevoerd. Terwijl we zaten te wachten tot het licht zou dimmen stapte Thierry Baudet nog binnen. In ieder geval een liefhebber van goede muziek en ook fervent concertbezoeker, met zijn muzieksmaak is niet zo veel mis. Maar in de kwestie over het verdrag met Oekraine kwam hij arrogant, zeer arrogant over. Op het Journaal hoorde ik hem vanavond victorie kraaien en uitroepen dat de bar open was. Wat een zelfgenoegzaamheid, want ook de zogenaamde overwinning van het “nee-kamp” is uiterst discutabel. Waarom liet ongeveer 68% van de kiesgerechtigden het afweten? Zou er een manier zijn om dit soort onzinnige raadgevende referenda te stoppen? Moeten politici wanneer ze zien aankomen dat er weer een kleine groep drammers een volgend referendum gaan organiseren, op dat moment al een forse tegenbeweging gaan organiseren?
Voordat het licht dimde en dirigent Marc Albrecht de trap af kwam, liep Baudet langs mij door het gangpad, ik had mijn been kunnen uitsteken… Maar ja, dat had ook het referendum niet kunnen stoppen.

21 maart, ‘Bach-Liebhaberschaft beginnt am Kopf’

Baseball-bachWat doe je wanneer je verschrikkelijk veel last hebt van ‘hooikoorts’? Elk jaar deze tijd steekt het weer de kop op. Proesten, hoofdpijn en en het ene pakje tissues na de andere. Een pilletje alleen helpt niet, dus ook maar weer neusspray erbij. Gelukkig is daar radio 4 nog. Door de vele aandacht voor Johann Sebastian Bach en de Mattheus Passion verdwijnt het vele gesnotter een beetje naar de achtergrond. In het middagprogramma op radio 4 wordt elke dag een vraag gesteld, je kunt deze week een prachtige uitvoering van de Johannes Passion winnen. “Welke bijnaam had Leipzig in 1723, toen Bach daar kwam werken?” Meestal is het antwoord zo gevonden. Maar Wikipedia geeft geen uitsluitsel. Er zijn best bijnamen van Leipzig te vinden trouwens. Leipzig is een echte ‘muziekhoofdstad’ vanwege de geschiedenis met onder andere Telemann, Bach, Mendelsohn en Wagner. Ook werd het de hoofdstad van de ‘Wende’, maar daar had Bach nog geen idee van, alhoewel hij er in strijd met het stadsbestuur wel eens op gehoopt heeft misschien. Nergens kom ik iets tegen wat op een speciale bijnaam duidt in de eerste helft van de 18e eeuw. Zeker er werden toen al veel boeken gedrukt, maar geen bijzondere naam daarvoor. Ook op de site van het Bach-museum, (bach – wir über uns) geen bijnamen. Wel ontdek ik, dat het vandaag de geboortedag van de grote Johann Sebastian Bach is.  Er staat ook dat er om 15.00 u. een speciaal Geburtstagskonzert werd gehouden, dat hebben we dan gemist. Maar nog steeds heb ik niet het antwoord gevonden. Ik blader door de dikke biografie, die John Eliot Gardiner heeft geschreven. Een prachtig boek, maar niets over Leipzig. Ook het informatieve boek van Peter Washington met drie CD’s geeft niet het antwoord prijs. Wie weet krijg ik straks nog opeens wat inspiratie. Misschien moet ik op de site van het Bach-museum gewoon de baseballpet kopen. En wie weet helpt het ook een beetje tegen hooikoorts. De verkoopleus is geweldig voor de prachtig donkerrode cap met daarop het Bach-stempel: ‘Bach-Liebhaberschaft beginnt am Kopf’. Wanneer je hem wilt bestellen staat de volgende tekst er bij: ‘Baseball-Cap mit gesticktem Bach-Siegel und Schriftzug »Bach-Museum«. Das Siegel, wie es Johann Sebastian Bach in Briefen und Dokumenten in der Zeit nach 1720 verwendete, zeigt die drei Buchstaben J, S und B – einmal richtig herum und einmal gespiegelt, so dass sie sich zu einem Ornament zusammenfügen. Die Größe des Baseball-Caps ist verstellbar.’  21 maart, gefeliciteerd met Bachs verjaardag,  en geniet wanneer u één van de vele uitvoeringen van een Passion gaat beluisteren. Wie weet zet het opnieuw aan tot het nadenken over het lijden van onze Heer en Heiland.

PS1:   Nog een keer zoeken, nu in het Duis (bijnaam = Spitzname)
“Leipzig erwarb den Spitznamen „Kleines Paris“, als die fortschrittsbewusste Messestadt im Jahr 1701 mit einer   Straßenbeleuchtung     ausgestattet wurde und sich fortan mit der mondänen Seine-Metropole vergleichen konnte.”
PS2:   Ik had eerder gelezen dat pas de dichter Goethe deze benaming gebruikte. En Goethe leefde van 1749 tot 1832. We horen het morgen wel.
PS3:   Als voorbeeld voor al die straatlantaarns had trouwens Amsterdam gediend!
PS 4:  Het antwoord was juist, maar helaas geen prijs. We proberen het opnieuw!

DWDD University

IMG_1226Beatrice de Graaf begon haar collega met een citaat uit Dostojevski’s ‘Boze geesten’. Het dikke boek bleef vervolgens op tafel liggen en aan het eind van het college pakte de hoogleraar geschiedenis het nog eens theatraal als een Bijbel ter hand. Ik kende alleen de titel van dit boek; die is intrigerend. Kort geleden heb ik geprobeerd om de ‘De speler’ te lezen, maar ik vond het niet om door te komen. Ik denk daarom dat ik ‘Boze geesten’ niet zo snel ter hand zal nemen De Graaf gebruikte het boek van Dostojevski om iets te vertellen over het ontstaan en de motieven van terrorisme. Al gauw kwamen Bakoenin en vele navolgers in snel tempo voorbij. In een inleidend praatje van Matthijs van Nieuwkerk bleek dat deze aflevering van de DWDD University eigenlijk aangevraagd was door de kijkers. Veel reacties op de DWDD-redactie om Beatrice de Graaf een keer uit te nodigen. Terecht, want na de laatste aanslagen in Parijs hield de hoogleraar geschiedenis, met als specialisatie terrorisme, een uitstekende en nuchtere analyse op TV.
In haar college onderscheidde ze vier golven van terrorisme vanaf Dostojevski. Aangezien dit college werd opgenomen op donderdag 10 maart (50 jaar geleden werd het huwelijk tussen Beatrix en Claus gesloten), is de uitzending op zaterdag 12 maart om 20.30 u. op NPO1. Rijk voorzien van oude beelden wordt het vast een geweldige uitzending. Geen triest en bangmakend verhaal trouwens. De Graaf geeft een eerlijk beeld van alle verschrikkelijke gevolgen van terroristische daden, maar ook aanwijzingen om terrorisme te bestrijden. Ook al heet het terrorisme op dit moment IS, er is hoop! En dat het uiteindelijk wel goed komt, moeten we niet alleen bij de overheid neerleggen, maar ook bij de burgers. Burgers moeten gewoon in gesprek gaan met mensen van andere culturen en religies. Ga maar theedrinken! Zoek de ander op en ga elkaar leren kennen. Ook aan de huidige golf zal een eind komen, wanneer kan ook Beatrice de Graaf niet aangeven. Een gegeven is ook dat er in de toekomst ook wel weer nieuwe terroristen zullen opstaan. De mens is nu eenmaal in zonde ontvangen en geboren. Als belijdend christen weet ook Beatrice de Graaf dat als geen ander.
Gaat dat dus zien, deze zeer informatieve aflevering van de DWDD University!
de kozakkentuin Na afloop van de opnames in ‘Podium Mozaïek’ kregen de bezoekers allemaal een boekje.  De VARA/BNN medewerkers deelden die uit. Op de omslag allemaal foto’s van krantenartikelen met terroristische aanslagen. Mijn eerste gedachte was dat het college van de Graaf al in druk was verschenen. Helaas… het bleek een simpel aantekenboekje ter grootte van een Moleskine agenda. Maar ja… dat omslag, wat moet je daarmee? Plannen voor aanslagen in noteren, voor je eigen geheimschrift? Of is het gewoon een gadget? Ik noteerde de naam van Dostojevski’s boek en een vraag voor de hoogleraar. Waarom geen aandacht voor de rookbom van 50 jaar geleden? Of viel die niet onder een terroristische aanslag?
Over die schrijver van ‘Boze geesten’ verscheen eind vorig jaar een boeiend boek van Jan Brokken. In ‘De kozakkentuin’ vertelt Brokken de bijzondere vriendschap tussen Alexander von Wrangel en Fjodor Michajlovitsj Dostojevski. Een boeiend verhaal over de verbanning van Dostojevski naar het verre Siberië. Het laat mooi uitkomen wat de motieven waren van schrijver Dostojevski en tekent ook prachtig de sfeer van het Rusland onder de laatste tsaren.

stoppen (2)

glen-campbellWanneer je echt gaat stoppen met je werk, kom je opeens overal zaken tegen waar het ook over ‘stoppen’ gaat. Vorige week zag ik een programma-aankondiging dat er een documentaire zou worden uitgezonden over de Amerikaanse zanger Glen Campbell. Helaas was ik die avond niet thuis, maar zondagmiddag werd de docu gelukkig herhaald. ‘ Rhinestone cowboy’ herkende ik van jaren terug. Een prachtige stem, met daarbij ook nog eens geweldig gitaarspel. Helaas werd bij deze zanger in 2011 Alzheimer geconstateerd. Maar voor hem en zijn familie geen reden om te stoppen met optreden. Tientallen optredens op grote podia volgden. En ondanks dat Glen steeds meer last kreeg van de gevolgen van zijn ziekte en regelmatig allerlei dingen echt vergat, kon hij met behulp van de autocue prachtige nummers vertolken. Zijn fans roerde hij regelmatig tot tranen, totdat het echt helemaal niet meer ging. Maar toerend in een grote touringcar door de VS werd Glen Campbell een voorbeeld voor mensen om niet te stoppen en onder ogen te zien dat je Alzheimer niet hoeft weg te stoppen.
Dat was wel heel anders in een docu over de Levenseindekliniek. Stoppen met leven; deze kliniek regelt het voor je, huppakee! Stap voor stap wordt het gewoon in ons land om euthanasie toe te passen. Een schril contrast met de docu over Campbell. Gelukkig zijn er tegengeluiden, zoals in de DWDD van prof. Viktor Lamme. Hij noemde wat de Levenseindekliniek doet gewoon moord. Daar waren de mensen van het Levenseinde natuurlijk niet blij mee. Ze hadden het zo zorgvuldig gedaan (tja, dat wordt wel vaker gezegd, de regels zijn toch gevolgd?). En als mensen zelf willen stoppen, en het ook al heel lang geleden op een papiertje hebben gezet? Tja.. stoppen is wel erg gemakkelijk tegenwoordig
Stoppen…..; een raar idee. Maar wat stopt er eigenlijk? Het leven gaat gewoon door en er valt nog zoveel te doen. Daarom is stoppen in mijn geval ook gewoon doorgaan met LEVEND WATER bijvoorbeeld, gelukkig maar. En ook gewoon doorgaan, en misschien wel wat vaker, met het schrijven van een blog.

stoppen (1)

Een prachtige foto,snoei krui wagen die ik vond in de nieuwsbrief van ons logeeradres in de Bourgogne. Zo’n vreemde kruiwagen had ik nog nooit gezien. Hij lijkt gemaakt van een oud olievat. Ze rijden er in deze tijd mee door de wijngaard en alle afgeknipte ranken worden er in verbrand; kortwieken en snoeien. Alleen op die manier krijg je een beter resultaat. Zo is het in je leven ook vaak. Snoeien, bijknippen, kortwieken en pas dan kun je tot bloei komen en vrucht dragen. Verandering in je bestaan, afscheid nemen van wat je heel lief is; natuurlijk wil je het soms anders. De wijnboer weet niet beter en zal weer hopen op een mooie oogst in een volgende nazomer. Dit bijzondere gereedschap lijkt aan de zijkant luchtgaten te hebben. Ik denk dat de ‘kachel’ er wel beter door trekt, maar de as kan er zo ook gemakkelijk uit. En de as van de verbrande wijnranken is weer goed voor de bodem waar de druivenstokken in geworteld zijn. Een simpel apparaat, wars van ingewikkelde technische snufjes, daagt uit tot filosoferen over lastige gebeurtenissen in je leven.

En voor de rust en en het even helemaal tot jezelf komen ‘In dir ist Freude’, op de geweldige website: All of Bach

een leesrijk 2016 gewenst

Dit zijn mijn boeken van 2015. Ieder heeft zo zijn lijstjes en daar kan de mijne nog wel bij. Natuurlijk is soms volstrekt willekeurig wat je leest. Een gedeelte is door mij gelezen omdat het werd aangereikt door de leesclub. Dat is boeiend omdat je dan boeken leest waar je anders heel gemakkelijk aan voorbij zou zijn gegaan. Soms was het een recensie in het Nederlands Dagblad of in Het Parool dat me nieuwsgierig maakte, zoals ‘de Arabier van de toekomst’ een schitterende beeldroman over een klein jongetje in de Arabische wereld. Een andere keer zie je een boek liggen bij de boekhandel. Zo kwam ik een van de laatste boeken van Tim Keller tegen bij de CLC aan de Raadhuisstraat. Helaas is deze winkel half december gesloten omdat men de huur niet meer kon opbrengen. Een verlies voor Amsterdam omdat je bij Els Oosterhuis altijd hartelijk welkom was voor een praatje en een kop koffie en dan soms als vanzelf weer met een boek of een cd de winkel uitging. Bij de mooiste boekhandel van Amsterdam, Scheltema aan het Rokin, kwam ik zo een prachtig boek tegen, ook een beeldroman, over de wijnbouw! Soms wordt een boek je door vrienden of je dochter aanbevolen, ook dat maakt dan weer nieuwsgierig. Ook zijn er boeken die zo boeien dat je meer van dezelfde schrijver wilt lezen. Dat geldt voor de boeken van Frank Westerman, Jaap Scholten, Stevo Akkerman en Dave Eggers. Eigenlijk kom ik regelmatig tijd te kort en zou ik nog veel meer willen lezen. Deo Volente is er ook in 2016 weer tijd genoeg om zo nu en dan over de horizon te kijken. Ik wens u een leesrijk jaar en Gods onmisbare zegen! Trouwens alle hier afgebeelde boeken zijn zeer lezenswaardig, hoe divers de verzameling ook zijn mag!

2016 boeken

bevorderd tot heerlijkheid

jaap zijlstraVerwachting

Als de dag begint te doven
en de zon mij niet meer ziet,
als de schemering gaat komen
en ik stil word van verdriet,
als de nacht valt en mijn vogel
niet meer opdaagt met een lied –
na mijn duisternis Uw licht,
na mijn zwijgen Uw gedicht.

 

In memoriam Jaap Zijlstra 1933 – 2015
Zat even te twijfelen of het nu met een d of een t moest. Maar het eerste lijkt met toch het meest juist. Broeder Jaap Zijlstra is bevorderd tot hemelse heerlijkheid. Volgens de laatste berichten was hij al ernstig ziek en vandaag meldt de ND-site dat hij is overleden. In mijn exemplaar van de ‘verzamelde gedichten’ heeft hij op 13 maart 2010 in Doorn zijn handtekening gezet. Het zal op een van de inmiddels helaas verdwenen cultuurzaterdagen van het ND zijn geweest dat hij met aandacht en overgave de aangeschafte exemplaren signeerde. Een klein gesprekje hoorde daarbij, waarvan ik mij kan herinneren dat het indruk maakte. Toen ik eind 2010 thuis kwam te zitten heb ik regelmatig zitten bladeren en in alle rust een gedicht tot me genomen. Het advies waar Jaap Zijlstra zijn voorwoord mee afsluit is trouwens zeer wijs:

Lees langzaam,
durf traag te zijn,
u drinkt geen limonade,
u drinkt wijn.

Wat je bij vrijwel geen  enkele verzameling gedichten aantreft, zit wel in deze bundel verzamelde gedichten; een cd met voorgelezen werk door de dichter zelf. Het gedicht VERWACHTING is daar te vinden onder nr 76 en staat op blz 409. Het is het laatste gedicht in dit boekwerk en een paar weken geleden heeft Jaap Zijlstra zijn volgers op Facebook gezegd dat hij er mee stopte. Daarbij tekende hij aan dit gedicht over te schrijven. Ik ga dat doen, vóór in mijn  2016 agenda, langzaam.  Voor de liefhebber nog een gedicht, met de titel Kerst.

Kerst

De herders, zij ruiken de stal,
zij gaan in draf op huis aan
en bekijken met grote ogen het lam
dat in hun kribbe ligt.

De wijzen gaat een licht op,
zij slaan er Bileam op na
en al hun wijze voorgangers
die weet hebben van de ster.

De bijbelkenners en kamerverhuurders,
zij slapen de slaap des rechtvaardigen,
heel Betlehem slaapt.

Wij weten van de prins geen kwaad,
dat komt nog wel,
drieëndertig jaar later.

Het is gelukt met Isings / levend water gaat digitaal (2)

de herders hebben het in doeken gewikkelde kind gevonden
de herders hebben het in doeken gewikkelde kind gevonden

Het heeft wat moeite en heen en weer gemail gekost. De onderhandelingen waren pittig en het was op voorhand al niet gemakkelijk uit te vinden waar de rechten lagen. Waar gaat het om? Nu de bijbelmethode  voor het basisonderwijs helemaal gedigitaliseerd is, staan alle platen van Michel de Boer zo voor het grijpen! Ik bedoel, de juf of meester kan er heerlijk in grasduinen en ze laten zien op het digibord bij het te vertellen bijbelverhaal. Tegelijkertijd opende dat ongekende mogelijkheden. Je kunt binnen de omgeving van LEVEND WATER ook filmpjes online zetten en natuurlijk nog veel meer platen. Een al lang gekoesterde wens van mij gaat nu in vervulling. De zestig prachtige bijbelplaten die J.H. Isings (1884-1977) in de Tweede Wereldoorlog maakte werden rond 1950 opgenomen in “De Bijbel behandeld voor jonge mensen”. Onder het pseudoniem Wolf Meesters had schoolmeester Wolbert Meijer (1904-1996) een jeugdbijbel geschreven. Ik kan me niet herinneren dat er ooit uit is voorgelezen, terwijl ze bij ons thuis in de boekenkast stonden: twee forse delen. Maar het waren de platen waar het om ging; prachtige zoekplaatjes, die een heel verhaal vertelden. Isings heeft ook getekend voor een aantal andere “kinderbijbijbels”, maar deze zestig platen waren paginagroot. Een paar maanden na het overlijden van Isings werden alle zestig platen nog een keer uitgegeven door uitgeverij De Vuurbaak. De platen zijn weergegeven op ware grote en in de oorspronkelijke kleuren en het boek is nog antiquarisch verkrijgbaar.  Helaas mag je de platen niet zo maar gebruiken voor een methode als Levend Water. Er zit auteursrecht op van zeventig jaar. Je zou bijvoorbeeld wel alle bijbelse afbeeldingen van Rembrandt mogen gebruiken. Via uitgeverij Contact, de directeur van De Vuurbaak en uitgeverij Noordhof in Groningen kwamen we terecht bij een bureau in Amstelveen die de rechten van dit soort werken in beheer heeft. Ook de bekende geschiedenisplaten van Isings kunnen ze leveren.
Om een lang verhaal kort te maken, het zou natuurlijk fantastisch zijn wanneer de Isings-platen ook in Levend Water te gebruiken zouden zijn. In 2006 hadden ze voor het laatst nog gefungeerd in een soort uitlegvertelling van de Bijbel. Maar vader en zonen Blokker lieten zich daarbij adviseren door professor Kuitert. En met hoeveel respect ze ook de bijbelse teksten benaderen, het blijft bij een verhaal van drie ongelovigen die de Bijbel als een belangrijk cultureel erfgoed zien. Eigenlijk wel triest dat de platen van Isings daarin figureerden. Isings was een diepgelovig man, die in zijn werk eerbied voor de Heilige wilde laten zien. Op zijn rouwkaart stond: “… ging van ons heen, naar zijn eigen woorden: ‘Vrijgemaakt om met Christus te zijn’ (Filipenzen 1:23)”. Dat laatste is in het boek van de Blokkers, onder de veelzeggende titel “Er was eens een god”, ver te zoeken.
Binnenkort voor de vertellende meester en juf dus ook beschikbaar, platen die getuigen van historisch inzicht en eerbied voor de verhalen in Gods Woord.

God in de oorlog

gee duimbreed k.schilderHet zaaltje van de PThU aan de Boelelaan zat afgelopen dinsdag afgeladen vol. Eigenlijk was ik te laat met aanmelden, maar Wim Berkelaar zegde toe stoelen bij te plaatsen. Het HDC van de VU hield een symposium over het eerder dit jaar verschenen God in de oorlog. De rol van de kerk in Europa, 1939-1945 van Jan Bank. In het dagblad TROUW was er nogal wat ophef over geweest en het onderwerp blijft tot op vandaag natuurlijk actueel. Een vijftal sprekers reflecteerde op de lijvige pil van professor Bank. Ik vond vooral de bijdrage van dagvoorzitter George Harinck boeiend omdat hij het Nederlandse verhaal nog een keer extra belichtte, in het bijzonder de situatie binnen de Gereformeerde Kerken. Nieuw was voor mij het gegeven dat kerken in die tijd, zeker voor Wereldoorlog II, eigenlijk geen openbare uitspraken deden. De rol van de kerken in Nederland was beperkt wat dat betreft. Abraham Kuyper (soevereiniteit in eigen kring) had de kerk omringd met een grote groep organisaties en daarmee was het zicht op de rest van samenleving min of meer verdwenen. Kerken waren dan ook verlegen met de hele situatie toen de oorlog uitbrak. Er waren theologen en dominees die reageerden via brochures en ook in zondagse preken. K. Schilder schreef in 1936 al een felle aanklacht tegen het nationaalsocialisme (Geen Duimbreed), in de oorlog werd hij zelfs een tijd gevangen gezet. In hervormde kring was het dr.J.Koopmans (predikant van de Noorderkerk in Amsterdam) die in het begin van de bezetting een fel betoog schreef tegen de bezetter, ook in brochurevorm. [De Belgische schrijver Geert van Istendaal eerde Koopmans met een geweldig essay in de bundel ‘Mijn Nederland’.] Maar dit waren individuele kerkleden die van zich lieten horen, niet een heel kerkgenootschap. Er waren genoeg anderen die vonden dat de bezettingsmacht de overheid was die gediend moest worden.
Helaas is over de rol van de kerken nog veel te weinig onderzoek gedaan volgens Harinck. Er is veel verzet van gereformeerden geweest. Er waren gereformeerden die in knokploegen zaten, er waren gereformeerden die onderduikers verborgen hielden. Er zijn veel gereformeerden gesneuveld en vermoord in de concentratiekampen, onder hen ook predikanten. Verhalen te over. Na de oorlog leek het soms wel of alle gereformeerden in het verzet hadden gezeten. Maar niets is minder waar. Ik dacht het ook, na het lezen van ‘Snuf de Hond’ en ‘Reis door de nacht’ en zeker ook door de verhalen in het ouderlijke huis. Mijn ouders trouwden in 1942, kregen de eerste twee van de negen kinderen in de oorlog, terwijl ze inwoonden bij opa en opoe. Voor zover ik weet zijn er zeker twee onderduikers geweest. Oom Gijs, de onderduiker, kwam na de oorlog nog wel eens op bezoek. Mijn idee was dat vrijwel iedereen uit de kerk wel iets gedaan had. Helaas was de werkelijkheid anders.
Vooral dat laatste wordt wel heel erg duidelijk uit het boek van professor Bank. Het waren minderheden die zich daadwerkelijk verzetten en dat ook durfden vol te houden met gevaar voor eigen leven. Logisch dat na zoveel jaren, met meer afstand kijkend naar de jaren 40-45, het soms ook wel een ontluisterend beeld geeft. Dat doet echter niets af aan alle inzet en gedrevenheid van al die mensen die wel iets deden. Het is maar te hopen dat er nog eens een bredere studie over de kerken in Nederland ten tijde van WOII wordt gedaan. Al met al een leerzaam congres met aan het eind een pittige discussie. Dr. Jan Ridderbos die een boek schreef over gereformeerde dominees in de oorlog schreef was het wel heel erg oneens met professor Bank. Dat smaakt naar meer discussie en onderzoek.
son of saulWat zouden we er van kunnen leren voor vandaag? Hoe moeten kerken reageren op oorlog? Het lijkt wel een beetje dat veel kerken (als instituut) daar nog niet eens veel verder mee gekomen zijn. Ook daarom zou onderzoek naar het verleden, nuttig kunnen zijn voor het heden. Ondertussen moeten kerkmensen het verleden echt onder ogen durven zien. Een goed voorbeeld is naar mijn idee het aanbod in de bioscoop. Een kaskraker op dit moment is de laatste James Bondfilm. Niks mis mee, aardige verstrooiing maar agent 007 beweegt zich wel heel erg buiten de bestaande werkelijkheid. Christelijke James Bondfans zouden ook ‘Son of Saul’ moeten bezoeken. Een film die in veel dagbladen vijf sterren kreeg van de critici. De Hongaaarse film gaat over een lid van een sonderkommando in een concentratiekamp. Deze kommando’s bestonden vaak uit Joodse mannen en ze moesten het vuile werk voor de kampbewakers in de uitroeiingskampen in WOII opknappen. Vaak overleefden ze het niet en hadden ze ook geen enkel uitzicht op de vrijheid. In de film komt alle barbaarsheid van de kampen naar voren. Een aangrijpende verbeelding van de concentratiekamphel. Op het bovengenoemde congres zat ik ’s middags bij toeval naast David Barnouw. Hij heeft heel lang gewerkt bij het NIOD (oorlogsdocumentatie centrum) en was natuurlijk geïnteresseerd in de discussie over boek van Bank. We kwamen aan de praat, onder andere over ‘Son of Saul’. Barnouw vond de film erg overgewaardeerd, maar daarin verschilden we toch van mening. Barnouw is volgens zijn website een professioneel kijker naar films en documentaires over de oorlog. Een gemiddelde bezoeker kijkt anders denk ik. Ik zit wat dat betreft meer te wachten op een kritische beschouwing van Willem Jan Otten. De laatste ziet er ongetwijfeld een indrukwekkende ‘rite de passage’ in. Een film die je aan het denken zet, over hoe je zelf zou reageren in zo’n uitzonderlijke situatie. Een film die nederig maakt.

Voel je je ook deel van een plaag? (2)

Storm HET PAROOLOp donderdag heeft HET PAROOL altijd een cultuurbijlage. Het brengt je op ideeën en het laat ook zien hoe critici aan kijken tegen bepaalde kunst en boeken. Maar ook CD’s, concerten en films worden meestal op een prettige manier besproken. Al jaren is Arie Storm een van de literatuurcritici. Toen hij vorig jaar de presentatoren van het zaterdagochtendprogramma NIEUWSUUR in een roman op een rare manier bespottelijk maakte, was zijn commentaar op boeken, rond half elf, niet meer te horen. Hij was beslist niet gedroomde vervanger van Martin Ros. Al vaker liet Arie Storm merken niet zoveel op te hebben met moraal en zeker niet de moraal van het christendom. Toen Willem Jan Otten, de man Vonne van der Meer, de P.C. Hooftprijs kreeg, vond Storm dat ook maar niets. In zijn kritiek op ‘Winter in Gloster Huis’, op zich zijn goed recht natuurlijk, maakt Storm duidelijk dat schrijfster Vonne van der Meer geen goede schrijfster is. Daarna vindt Storm dat van de doodwensen die beschreven worden, een karikatuur wordt gemaakt. Volgens Storm gaat dit boek over ‘euthanasie’ niet serieus met de kwestie om. Tja, over smaak valt te twisten, maar over lichtzinnigheid wordt het wat moeilijker. In een uitgebreid interview legde Vonne van der Meer uit dat haar zorgen wel degelijk terecht zijn. Ze wil de lezer daarover aan het denken zetten en steekt daarbij tussen de regels door, niet onder stoelen of banken waar haar sympathie ligt. Over de vraag van het hoe en waarom voor de zelfgekozen dood na een voltooid leven heeft de schrijfster wel degelijk nagedacht. En het mooie is dat ze weet van mensen die opeens door een voorval of gebeurtenis toch afzagen van hun voornemen. Haar boek is onder meer een oproep om eenzame ouderen uit hun isolement te halen en daarmee te behoeden voor een dodelijke keus. Ook wil ze de lezer duidelijk maken dat de dood nier perse mooi en pijnloos hoeft te zijn. Er is nu eenmaal ziekte en aftakeling. Arie Storm wil dat allemaal blijkbaar niet weten of houdt zich onwetend. Een gemiste kans!

Voel je je ook deel van een plaag?

winter in gloster huisHet heeft niet de boekentafel van DWDD gehaald. Soms is dat maar goed ook. Alhoewel, het boek van Vonne van der Meer zou toch minstens het boek van de maand geweest kunnen zijn. Jaren geleden had deze schrijfster veel succes met Eilandgasten en De Avondboot. Verhalen die zich afspeelden op één van de Waddeneilanden. Verhalen over gewone mensen, waarin prachtig onderhuidse verlangens en gevoelens getekend werden. Van der Meers nieuwste roman, Winter in Gloster Huis, speelt in de toekomst, het jaar 2024. Ik dacht; voor je het weet is het zover. Twee broers hebben een heel bijzondere erfenis in de schoot geworpen gekregen. Een miljoenenerfenis en in eerste instantie weten ze niet wat ze er mee aan moeten. Na veel wikken en wegen, de broers zijn erg op elkaar gesteld, vinden ze een bestemming. De ene broer start een Vaarwelhuis en de andere start het Gloster Huis. In het Vaarwelhuis kun je op ‘waardige’ manier sterven, wanneer je denkt dat het leven voor jou genoeg is. Aan de andere kant van het meer wordt het Gloster Huis gebouwd, daar kunnen spijtoptanten terecht.
Laat je verrassen door deze subtiel geschreven roman. Her en der mooi vleugjes humor en een prachtig plot. Een verhaal wat je aan het denken zet, wanneer is het voor de mens genoeg? Achterop, onder de foto van de schrijfster, staat een soort motto ter overdenking.

Wie steeds maar hoort
dat hij deel uitmaakt van een plaag
gaat dromen van zijn eigen einde.

In het klimaat van het absolute

in het klimaat van het absolute‘Een handleiding voor kerkscheuringen’ . Het zou een ondertitel kunnen zijn van het proefschrift van Ab van Langevelde. Met zijn biografie over professor Veenhof verkreeg van Langevelde vorige maand in Kampen een doctorstitel in de theologie. Een goed geschreven levensverhaal, dat blijft boeien tot het eind. Opgegroeid in de jaren 60 en 70 van de vorige eeuw, kan ik er maar een beetje over meepraten. Eerder heb ik wel eens geschreven over de Synode van Hoogeveen (1969-70), mijn vader zat toen in de huisvestingscommissie. Die synode, ik was 13, heb ik dus als beginnend puber meegemaakt. In Hoogeveen was er vrijgemaakt kerkelijk zeker sprake van een zijn ‘in het klimaat van het absolute’ (de ondertitel van de dissertatie). Wij hadden in Hoogeveen als predikant dominee Joh. Francke en die wist waar hij het over had. Rond de kwestie van dominee van der Ziel in Groningen, in het biografie over Veenhof komt het uitgebreid aan de orde, liet ook dominee Francke zich niet onbetuigd. Tijdens het grote gebed in een kerkdienst werd deze kwestie uitgebreid bij de Heere gebracht. Daarin klonk natuurlijk een oproep tot bekering door, dominee van der Ziel zat immers fout! Ik zal nooit vergeten dat tijdens zo’n lang gebed een hele familie uit ergernis de bank uit stommelde. Vanuit mij ooghoeken zag ik een klasgenootje meegetrokken worden door zijn vader. Het kan niet anders dan dat deze familie later ‘buitenverband’ werd.
Ik merk dat ik gelijk afdwaal naar het persoonlijke, mijn eigen verhaal. Bij het lezen van deze biografie had ik dat regelmatig. Namen van predikanten waar je gelijk een beeld bij hebt, gebeurtenissen waar je eerder over hebt gelezen. Verschillende keren ook ben ik mijn boekenkast ingedoken en heb ze erbij gepakt. De acta van de eerste vrijgemaakte synode in 1945, verschillende boeken van K. Schilder, maar ook Veenhof bleek in mijn boekenkast te staan. Wanneer je nog eens bladert door “Predik het Woord’, roept dat herinneringen op aan avonden discussiëren op de mannenvereniging, onder het genot van een goede sigaar. Voor de goede verstaander is het nog steeds een leesbaar en boeiend boek, ook kun je het op marktplaats voor €4,- kopen.

predik het woordDe biografie over professor Veenhof is ook een kerkgeschiedenisboek. Dat maakt het dus dubbel boeiend. Het geeft een mooie indruk van het drukke leven van een jonge predikant voor de Tweede Wereldoorlog, midden in het kerkelijk leven. Bevriend met K. Schilder weert Veenhof zich geducht in de steeds heftiger wordende kerkstrijd, die ook in de oorlog gewoon doorgaat. Verzaken is er op dat gebied niet bij. Mooi tekent de schrijver Veenhof, deze wil eigenlijk niets liever dan een wapenstilstand in de kerk, probeert daarom Schilder ook af te remmen. Wachten tot de verschrikkelijke bezetting door de Duitsers achter de rug is. Veenhof zal zich dan ook pas na de oorlog bij de artikel 31-ers voegen. Van Langevelde laat vervolgens goed uitkomen dat na WOII het klimaat in de vrijgemaakte kerk steeds absoluter wordt. Er is alleen maar goed of fout, één ware kerk en alle andere kerken zijn daarmee vals. Op de HAVO leerde ik het zo van de schoonzoon van K. Schilder. Zelfs de Christelijk Gereformeerden waren valse kerk volgens zijn zeggen. Uiteindelijk liep dit hele absolute denken uit op een nieuwe scheuring in de tweede helft van de jaren zestig.

Tijdens het lezen besefte ik dat mijn ouders en vele ouders van generatiegenoten in die sfeer van goed en kwaad, waar en vals zijn opgegroeid. Natuurlijk waren er heel veel broeders en zusters in de kerk die wel wat ‘rekkelijker’ waren, maar de heersende stroming was duidelijk. Mijn ouders lazen naast het Gereformeerd Gezinsblad ook de Reformatie, beter was er niet. Het leert dus ook veel over hoe we in onze opvoeding zijn beïnvloed en daar uiteindelijk ook weer op reageren. Daarmee heeft van Langevelde een prachtige spiegel gemaakt. Een spiegel die je het verleden op een rustige manier voorhoudt. Fouten over en weer, er wordt niet over gezwegen. Menselijke zwakheden zijn er in het verhaal te over. Maar het laat ook heel eerlijk de drijfveren zien van onze ouders en grootouders. En steeds weer met een beroep op Gods Woord en daarmee op Zijn Waarheid. Het kan haast niet anders dan dat je dit levensverhaal leert relativeren. Waarom je zo druk maken over al die verschillen en strijdpunten, die wanneer je jaren later terugkijkt, gewoon het ruziemaken niet waard zijn. Bergen blijken opeens kiezelstenen te zijn.

ds. Joh. Francke
ds. Joh. Francke 1908-1990 foto uit ‘Er staat geschreven… Er is geschied’ met als onderschrift: ‘Mag wat kan?’

Een forse aanbeveling dus om te gaan lezen. Lees het verhaal over Veenhof en daarmee het verhaal van een vorige generatie, maar wel een generatie waar wij uit geboren zijn. Misschien kunnen we er wat van leren. Helaas zijn er nog steeds duizenden gereformeerden die zich als maar vastbijten in stelligheden en mijns inziens vergeten dat onze Heiland Jezus omkeek naar hoeren en tollenaars en de Farizeeën veroordeelde vanwege hun wetticisme. En pas op, voor je weet zit je in je eigen denkraam en denk je het beter te weten dan die ‘strenge’ broeders en zusters. De dominee van mijn jeugd was een diehard zei men weleens. Tegelijkertijd was hij een diepgelovig man die naar eer en geweten streed voor Gods eer. Dat laatste vergeten we dan vaak snel. Ondanks al het absolute waren het gelovige mensen die geestelijk met elkaar op de vuist gingen. Achteraf had dat anders gekund en gemoeten. Een mooie opdracht om het absolute achter ons te laten en eenheid te zoeken met zo veel broeders en zusters die ook willen leven van genade.

stem ook voor 18 november!

dit-kan-niet-waar-zijnhttps://nspublieksprijs.nl/

Er staan vijf boeken op de nominatie om de NS PUBLIEKSPRIJS te winnen.  Er zitten aardige boeken tussen, maar naar mijn idee is er deze keer maar één winnaar. Een boek dat maanden op nummer 1 heeft gestaan van best verkochte boeken. Een boek dat wezenlijk iets aan de orde heeft gesteld over hoe banken met mijn en jouw geld omgaan. Een verhaal dat de komende jaren blijvend onder de neus van politici en bankdirecteuren moet worden geduwd. Wat mij betreft; terug naar  de ouderwetse Boerenleenbank of de Raiffeisenbank, of hoe die bank ook maar heten mag. Een bank  die zijn werknemers op een normale manier betaalt, waar je fatsoenlijk een hypotheek kunt afsluiten. Met daarbij aangetekend dat de meeste Nederlanders het dan ook begrijpen wat ze lenen en wat het kost. Recht toe recht aan producten graag. Met groeiende verbazing en ook interesse heb ik Luyendijks boek gelezen. Ik denk dat zijn verhaal wel zo ongeveer de waarheid is. Maar al zou de helft of een kwart waar zijn, dan nog is Luyendijks boodschap verontrustend. Stem daarom ook, het kan gemakkelijk via bovenstaande link. Dit boek moet blijvend aandacht krijgen! Tot slot, het is ook met humor geschreven en doet niet onder voor de gemiddelde hedendaagse fictie.

eenvoudig christelijk (2)

een kleine wereldVan mijn oudste dochter kreeg ik ‘Een kleine wereld’ van Marga Kool te lezen. Ooit kocht ik van Marga Kool een bundel gedichten in het Drents, met daarin prachtige zinnen als:

“God, geef de zunne
An de luu
Die leeft in vreeze
Veur menaar
Veur oen aangezicht”
(de laatste strofe van: God zien folklore)

In Kools roman ‘Een kleine wereld’ brengt ze min of meer autobiografisch haar jeugd tot leven. Wanneer jezelf bent opgegroeid op het Drentse platteland is het een mooie kroniek, die ook je eigen verleden tot leven brengt. Raak typeert Kool de mensen, hun gewoontes en de eenvoudigheid, maar ook de schoonheid van het boerenbestaan en het dorpsleven van 50, 60 jaar geleden. De eendracht en burenhulp doet weldadig aan, maar tegelijkertijd is er ook de benepenheid en roddel. Openheid van mensen, het omgaan met elkaar in een veranderende cultuur, Margo Kool heeft het mooi neergezet. Hier en daar wordt het soms wel te gladjes en te gezocht. Het boek is een roman, maar wel heel dicht denk ik bij het leven van de schrijfster zelf. Wat mij betreft had ze er ook met haar prachtige schrijfstijl een non-fictie verhaal van kunnen maken. De dichtegels van hierboven zeggen ook wel iets over de mensen in het boek. Tegelijkertijd zijn deze regels nog steeds actueel; ze passen ook op de angst voor alles wat vreemd is en van buiten onze kleine wereld binnenkomt. Gelukkig schrijft Marga Kool met eerbied en ook respect over het geloof van de vader en de moeder in dit verhaal. Deze mensen zijn echt; eenvoudig christelijk.

dagboek van een beulDat laatste kwam ik ook tegen in het boeiende verhaal over meester Frantz Schmidt. Meester Frantz was jarenlang beul in de Duitse stad Neurenberg aan het begin van de 17e eeuw. Zijn graf is te vinden op dezelfde begraafplaats als waar de beroemde componist Johann Pachelbel begraven ligt. Omdat meester Frantz een zeer nauwkeurig dagboek/verslag bij hield over zijn werk is er over deze beul veel meer bekend dan over zijn beroepsgenoten. Waarschijnlijk was het beroep beul min of meer aan het uitsterven, dat maakt het verhaal over hem extra boeiend. Een paar jaar geleden las ik een boeiende recensie in het ND over het boek van Joel Harrington. Nu zag ik voor nog geen 10 euro in de ramsj. Een koopje dus! Het is een heel boeiend verhaal, waarin je de beul echt leert kenen. Bijzonder is dat Frantz en zijn familie Luthers zijn en door alles te merken dat hij een vroom soort rechtvaardigheid bezit. Ook al was hij kind van zijn tijd, het was beslist geen wrede gewetenloze middeleeuwer. Frantz was kerkganger, kende Jezus en hield daar rekening mee in zijn werk. Wel bijzonder dat het verhaal over Frantz uit Neurenberg komt. Neurenberg was

het graf van meester Frantz op het Rochusfriedhof in Neurenberg
het graf van meester Frantz
op het Rochusfriedhof in Neurenberg

in de vorige eeuw het toneel van de nationaalsocialistische ‘partijdagen’ van de nazipartij, maar na WOII ook van de processen tegen de Nazikopstukken. De toen 10 veroordeelden werden door ophanging ter dood gebracht. Opnieuw moest een beul zijn werk doen. De vonnissen werden voltrokken door sergeant John C. Woods (deze beul voltrok 347 vonnissen in 15 jaar). Meester Frantz kwam tot 394 doodvonnissen in 50 jaar en heeft daarnaast nog vele lijfstraffen uitgevoerd. Woods elektrocuteerde zichzelf tijdens een reparatie van een hoogspanningskabel. Meester Frantz stierf 80 jaar oud als een eerzaam burger, die beul was geweest, maar ook genezer.  Wanneer je zijn ‘levensverhaal’ leest houdt dat ons ook een spiegel voor. Het zet je aan het denken over het nut van lange gevangenisstraffen, de (on)rechtvaardigheid van de doodstraf en dat in relatie tot het christelijk geloof. Daarnaast worden er in onze tijd nog steeds mensen onthoofd. Een leerzaam boek voor een kleine prijs, dat ook aanzette tot verder snuffelen op internet.

Hoe vertellen we het onze kinderen?

Reinier Sonneveld vergeleek het met het verhaal van de bloemetjes en de bijtjes. Eerst doe je dat bij jonge kinderen ook heel simpel en naarmate ze groter worden zul je meer en meer moeten vertellen. En dat laatste is beslist niet gemakkelijk voegde hij er aan toe, maar je kunt het niet achterwege laten. Zo is het ook met het vertellen aan je kinderen (dus ook leerlingen op een basisschool) over de schepping van hemel aarde door onze goede God.

9789085432852-het-geheime-logboek-van-topnerd-tychoIn Amersfoort werd in de aula van de Evangelische Hogeschool uitgebreid stilgestaan bij het verschijnen van het nieuwste boek van kinderschrijfster Corien Oranje. Samen met Cees Dekker (nanobioloog en hoogleraar aan de TU in Delft) heeft Corien Oranje een meeslepend jeugdboek geschreven over topnerd Tycho. Tycho wil meer weten over de oorsprong van het leven en alles wat daar mee te maken heeft. Dus gaat het over dyno’s en planeten en nog veel meer. En natuurlijk komt op de eerste pagina’s al een soort oerknal voorbij. Bij de speurtocht die Tycho onderneemt gebeurt van alles, maar ontdekt hij dat het verhaal van de eeuwige God en hemelse Vader te combineren valt met een oerknal en de wetenschap die zegt dat de bewijzen van evolutie niet te ontkennen zijn.
Bij dat laatste gedeelte komt dan Cees Dekker om de hoek, hij heeft met de kinderboekenschrijfster meegedacht en meegeschreven. Hij zat ook in het forum om mee te discussiëren over ‘hoe we het onze kinderen moeten vertellen’. Te vaak heeft deze christen-wetenschapper meegemaakt dat studenten afhaakten omdat het geloof uit hun jeugd niet opgewassen bleek tegen alle wetenschappelijke feiten. Volgens Dekker is dat niet nodig. En daarom een boek wat jonge kinderen al meeneemt op de grote ontdekkingsreis van de wetenschap. De generatie die nu opgroeit en een ontzaglijke hoeveelheid informatie op internet kan vinden, heeft antwoorden nodig.
In de verschillende bijdragen kwamen mooie inzichten naar voren.
• God heeft in het Woord geen wetenschappelijke verhandeling aan ons overgeleverd in Genesis 1 t/m 11. Maar in het Woord wordt buitengewoon duidelijk dat God de oorsprong is, schepper van hemel en aarde. Je moet God vertrouwen en je kunt hem niet in alles narekenen. En we kunnen nog wel eens versteld staan, als we later in de hemel zijn. Verketter elkaar dus niet met je ideeën overschepping, evolutie of creationisme; christenen zijn elkaar immers gegeven om elkaar te verheffen!
• Theologe Janneke Burger gaf 5 regels voor omgaan met kinderen die verder denken en vragen stellen bij bijbelse feiten. Ik geef ze door want ze zijn in school ook zeker hanteerbaar;
o In boeken over dino’s staat heel veel, maar ook heel veel niet. Over God kom je meestal niets tegen, dus dat moet je je kinderen wel vertellen!
o God draagt de wereld en dat is echt het belangrijkste,
o We weten ook heel veel niet!
o Lees de Bijbel letterlijk waarbij je steeds goed kijkt naar de bedoeling van de teksten die je leest.
o Laat je kinderen onbekommerd leren en onderzoeken in en over Gods schepping en onder de indruk komen van wie Hij is!
Vooral die vijf punten, waarbij misschien nog best meer kanttekeningen kunt plaatsen hebben we ook in ons onderwijs nodig. Leef niet met dichtgeknepen handen, maar met open handen, voegde de theologe er nog aan toe.